Mononukleoza zakaźna

By /
Download PDF

Powitanie

Dzień dobry, szanowny Panie Profesorze Doktorze …,

Chciałbym teraz przedstawić pacjentkę panią Laurę Hack.

Ma 18 lat, 174 cm wzrostu i waży około 70 kg. Wskaźnik masy ciała (BMI) wynosi 23,1 (zakres prawidłowy).

Bieżący wywiad chorobowy

Pacjentka zgłosiła się z dwu‑dniową historią gorączki do 38,4 °C (mierzone pachowo), powiększenia węzłów chłonnych szyi oraz kłującego bólu przy połykaniu, odynofagiai bólu mięśni. bólu mięśni. Objawy prodromalne wcześniej, przez około tydzień, występowało niewielkie podwyższenie temperatury, utrata apetytu oraz .

W badaniu pacjentka miała obustronne powiększenie węzłów chłonnych szyi, bardziej nasilone w okolicy potylicznej niż w przedniej części szyi; w dotyku były miękkie, ruchome i bolesne przy ucisku.

Objawom towarzyszyły suchość w jamie ustnej, dwa epizody dreszczy, zapalenie gardła (białe naloty na migdałkach i zaczerwienienie gardła), nieprzyjemny zapach z ust szczególnie rano oraz suchy, drażniący kaszel.

Pacjentka zgłaszała również uczucie ucisku w nadbrzuszu.

Następujące dolegliwości pacjentka zaprzeczyła: zapalenie spojówek, nieżyt nosa, hipogeuzja, nowe objawy otologiczne, przyspieszone oddychanie, tachykardia, duszność, chrypka, nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka, wysypki skórne, ostatnio powtarzające się infekcje oraz siniaki.

Mimo przyjęcia paracetamolu 500 mg dwa razy nie nastąpiła poprawa objawów.

Według niej jej chłopak dwa tygodnie temu rozwinął podobne objawy i wystąpiła u niego wysypka po podaniu ampicyliny.

Pacjentka podała również, że około dwa miesiące temu uczestniczyła w Oktoberfeście.

Pacjentka jest w pełni zaszczepiona przeciw COVID-19.

(Pacjentka właśnie skończyła 18 lat i w związku z tym nie może już chodzić do dotychczasowego pediatry. Z tego powodu zgłasza się do nas dzisiaj. Nie znalazła jeszcze nowego lekarza rodzinnego.)

Wywiad autonomiczny

Wywiad pozostały jest nieistotny poza dietą wegańską, przy której spożycie czosnku i cebuli powoduje wzdęcia , oraz bezsenność w postaci trudności z zasypianiem i utrzymaniem snu od śmierci ojca prawie rok temu, a w ostatnich dniach dodatkowo z powodu obecnych objawów.

Wywiad chorób przebytej

Z wywiadu znane są następujące choroby współistniejące:

Pacjentka od dzieciństwa choruje na atopowe zapalenie skóry dłoni, wywoływane zimnem zimą oraz wielokrotnym stosowaniem dezynfekujących sprejów zawierających alkohol, z okresowymi szczelinami.

Od dziesięciu lat ma dobrze kontrolowaną cukrzycę typu I. Pacjentka stosuje pompę insulinową na brzuchu; w miejscu wkłucia nie występują zmiany skórne. Jak dotąd nie wystąpiły powikłania wtórne.

Miesiąc temu pacjentka doznała zerwania ścięgna Achillesa, podczas joggingu, które było leczone zachowawczo opatrunkiem i ibuprofenem i jak dotąd wykazuje wyraźną poprawę.

Około półtora roku temu pacjentka doznała złamania żeber trzeciego i czwartego po prawej stronie podczas jazdy na snowboardzie, które leczono zachowawczo środkami przeciwbólowymi i odpoczynkiem fizycznym i wygoiło się bez następstw.

Dotychczasowe zabiegi chirurgiczne

Pięć lat temu pacjentka doznała złamania nosa wskutek urazu piłką podczas gry w siatkówkę; leczenie chirurgiczne przebiegło bez powikłań.

Uwaga: Jeśli stwierdzenie można obiektywnie potwierdzić badaniem lekarskim – np. widocznymi bliznami – użycie trybu oznajmującego jest odpowiednie. (Na Fachsprachprüfung nie odbywa się badanie fizykalne.)

Ginekologia

Ostatnia miesiączka była około tydzień temu. Od około roku występuje zaburzenie cyklu z wahaniami między 20 a 40 dni (polimenorrhea lub oligomenorrhea). Przedmiesiączkowo występują bóle głowy które zaczynają się około 3–4 dni przed początkiem krwawienia i trwają 2–3 dni. Krwawienie miesiączkowe zmienia się pod względem natężenia z epizodami obfitych krwawień miesiączkowych (4–5 tamponów dziennie) oraz fazami skąpym krwawieniem miesiączkowym (wystarcza 1 tampon dziennie).

Leki

miejscowa maść z kortykosteroidem miejscowo

ibuprofen 400 mg w razie potrzeby

dziurawieckapsułki w leczeniu bezsenności

Uwaga: Jeśli stwierdzenie można obiektywnie potwierdzić obserwacją lekarską – np. na podstawie recepty – użycie trybu oznajmującego jest odpowiednie.

Alergie

Od kilku miesięcy występuje fotouczulenie w postaci oparzeń słonecznych, przypuszczalnie związane z przyjmowaniem dziurawca.

Występuje alergia na pyłki, zwłaszcza wiosną, z alergicznym nieżytem nosa i zapaleniem spojówek. Dodatkowo występuje alergia pokarmowa na migdały i orzeszki ziemne, która objawia się parestezjami języka.

Czynniki szkodliwe

Niepaląca

Pacjentka okazjonalnie spożywa lekkie piwo.

Historia przyjmowania leków: używała konopi trzy razy

Historia społeczna

Pacjentka pracuje jako technik kreślarz, mieszka z matką, jest singielką, ale w stałym związku.

Historia rodzinna

Ojciec zmarł w wieku 62 lat z powodu wola złośliwa, która była leczona radioterapią.

Matka ma 58 lat, choruje na insulinoniezależną cukrzycę typu 1 i od około pięciu lat ma pogorszoną ostrość wzroku w lewym oku z powodu retinopatii.

Brat ma 21 lat i choruje na mukowiscydozę , z przewlekłym produktywnym kaszlem, nawracającą dusznością, zwiększoną podatnością na infekcje i częstymi hospitalizacjami; regularnie inhaluje leki.

Podejrzenia i rozpoznania różnicowe

Moim zdaniem anamneza — zwłaszcza ból gardła, gorączka i rozlane powiększenie węzłów chłonnych szyi — sugeruje zespół mononukleozy zakaźnej zgodny z prawdopodobną infekcją EBV. Czynniki wspierające to podobne dolegliwości u znajomego, poprzedzający okres prodromalny oraz wizyta na Oktoberfest około dwóch miesięcy temu.

Jednak patogenu nie można zidentyfikować wyłącznie na podstawie obrazu klinicznego, a mononukleoza zakaźna może szczególnie być mylona z bakteryjnym zapaleniem migdałków. Dlatego wymagane są dalsze badania diagnostyczne umożliwiające ukierunkowane leczenie.

Pierwotna infekcja ludzkim cytomegalowirusem (CMV) u zdrowych osób zwykle przebiega bezobjawowo, ale może powodować objawy podobne do mononukleozy. Oczekuje się rzadziej występującego zapalenia gardła z wysiękiem, powiększenia węzłów chłonnych, zapalenia wątroby i powiększenia śledziony.

Brak dowodów na chłoniaka.

Patogen/ czynnik sprawczy

Wirusy:

• Wirus Epsteina-Barr (EBV):

Wirus Epsteina-Barr (EBV) jest praktycznie powszechny w populacji ludzkiej na całym świecie i przeważnie wykrywalny u dorosłych.

Wirus nie jest przenoszony przez przypadkowy kontakt, lecz zwykle nabywany we wczesnym dzieciństwie przez przedmioty zawierające ślinę lub w okresie dojrzewania przez pocałunki.

Najwyższa zapadalność na mononukleozę zakaźną występuje w grupie wiekowej 15–24 lata.

EBV infekuje limfocyty B.

Okres wylęgania między ekspozycją a początkiem objawów zwykle wynosi 30 do 50 dni.

Zespół mononukleozy zakaźnej charakteryzuje się kliniczną triadą gorączki, bólu gardła i powiększenia węzłów chłonnych w obrębie pierścienia Waldeyera w połączeniu z atypową limfocytozą i przejściowym wykryciem przeciwciał heterofilnych.

W badaniu przedmiotowym pacjenci zazwyczaj mają gorączkę. Typowe są zaczerwienienie gardła i przerost migdałków. Sporadycznie można obserwować łagodne obrzęki okołogałkowe. W badaniu brzucha może wystąpić powiększenie śledziony, powiększenie wątroby albo oba te objawy.

Może wystąpić wysypka, szczególnie po podaniu ampicyliny, takiej jak ampicylina

Do tej pory nie opracowano szczepionki.

• SARS-CoV-2 (Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2):

Typowe objawy to gorączka, kaszel oraz dolegliwości żołądkowo-jelitowe takie jak biegunka i wymioty.

• Infekcja wirusem grypy:

Zwykle przebiega bez powiększenia węzłów chłonnych. Gorączka, bóle mięśni i suchy kaszel są dominujące.

Bakterie:

• Najczęstszą bakteryjną przyczyną zapalenia gardła u dorosłych jest Streptococcus pyogenes grupy A (β-hemolizujący). Typowy jest nagły początek z bólem gardła, bólem przy połykaniu, gorączką, dreszczami, złym samopoczuciem, bólem głowy, utratą apetytu, ewentualnie lekkim sztywnieniem karku. Klinicznie występują przerostowe migdałki z wysiękiem, nieprzyjemny zapach z ust i bolesne, powiększone przednie węzły chłonne szyi. Wyciekanie z nosa (katar) typowo jest nieobecne.

Badania diagnostyczne

Przy podejrzeniu klinicznym mononukleozy zakaźnej u młodszych pacjentów leczenie zwykle odbywa się ambulatoryjnie.

badanie przedmiotowe

Najpierw rejestruje się parametry życiowe, w tym częstość akcji serca, ciśnienie krwi, częstość oddechów, saturację oksygenem oraz temperaturę ciała.
Następnie przeprowadza się ukierunkowane badanie przedmiotowe zaczynając od inspekcji. Zwraca się uwagę na typowe nieprawidłowości, takie jak wysypka (np. w mononukleozie zakaźnej po podaniu aminopenicyliny), objawy rinokoniunktywitis, obrzęk migdałków z wysiękiem, zaczerwieniona i opuchnięta nagłośnia, wybroczyny na podniebieniu miękkim (np. w zakażeniu paciorkowcowym) lub tzw. „truskawkowy język” w szkarlatynie.

Tonsillitis
EBV
EBV

Podczas palpacji ocenia się węzły chłonne szyi pod kątem bolesności, ruchomości i konsystencji oraz palpacyjnie brzuch pod kątem ewentualnej hepatomegalii lub splenomegalii, które mogą wystąpić przy zakażeniu EBV. Uwzględnia się również zmiany skórne, takie jak zaczerwienienie.
Opukiwanie może wykazać stłumienie przy zajęciu płuc (np. przy podejrzeniu zapalenia płuc).

W osłuchu — w zależności od obrazu klinicznego — mogą być słyszalne rzężenia oskrzelowe (np. przy wirusowych infekcjach dróg oddechowych) lub drobne trzeszczenia w przebiegu bakteryjnego zapalenia płuc. Świsty wdechowe mogą wskazywać na zajęcie nadgłośniowe, na przykład przy nagłośni.

(Proszę pamiętać, że pacjentka choruje na cukrzycę. Dlatego wskazane są: oftalmoskopia, badanie stóp cukrzycowych i oznaczenie HbA1c.)

Badania laboratoryjne

W chemii krwi oznaczylibyśmy morfologię z rozmazem, CRP, odczyn Biernackiego (OB) oraz parametry zatrzymania nerkowego (mocznik i kreatynina).

peripheral blood smear
1 / 4
EBV (1)
EBV (1)

W obrazie krwi często występuje leukocytoza z komórkami jednojądrzastymi. W rozmazie krwi (ryciny) wykazują one nieregularnie kształtowane jądro i określane są jako komórki limfoidalne lub komórki Pfeiffera, tj. aktywowane limfocyty T.

Szybki test na EBV (wykrywanie przeciwciał heterofilnych przeciw erytrocytom owczym) jest klasycznie stosowany w rozpoznawaniu mononukleozy wywołanej przez EBV. W około 90% objawowych ostrych infekcji przeciwciała te są wykrywalne, ale w chwili pierwszej prezentacji tylko u około dwóch trzecich pacjentów. Jeśli test jest początkowo ujemny, a podejrzenie kliniczne pozostaje wysokie, test należy powtórzyć w drugim lub trzecim tygodniu choroby.

Wykrywanie przeciwciał specyficznych dla EBV jest złotym standardem w rozpoznaniu ostrej infekcji EBV. Szczególnie ważne jest VCA-IgM, podczas gdy VCA-IgG utrzymuje się dożywotnio i nie nadaje się do rozpoznania ostrego zakażenia. Przeciwciała EBNA pojawiają się później; serokonwersja wskazuje na niedawne zakażenie.

Jeśli podejrzewa się bakteryjne zapalenie migdałków wywołane przez Streptococcus pyogenes (GAS), najpierw należy wykonać wymaz z gardła do szybkiego testu antygenowego (RADT). Jeśli jest on ujemny, dodatkowo wykonuje się posiew, który pozostaje diagnostycznym złotym standardem.

Jeśli istnieje kliniczne podejrzenie COVID-19, należy wykonać wymaz z gardła do wykrywania PCR SARS-CoV-2.

Rozpoznanie anatomiczne

Jeśli przy podejrzeniu zakażenia EBV stwierdza się hepatomegalię lub splenomegalię, wskazana jest sonografia.

Leczenie

Przebieg kliniczny jest zwykle samoograniczający i zazwyczaj nie wymaga specyficznej interwencji terapeutycznej.

• Odpoczynek fizyczny / leżenie w łóżku

• Odpowiednie nawodnienie

• Środki przeciwbólowe / przeciwgorączkowe: paracetamol, ibuprofen

• W przypadku kaszlu: dextromethorfan

• Po ustąpieniu objawów pacjenci z klinicznie istotną splenomegalią powinni przez 3–4 tygodnie powstrzymać się od intensywnego wysiłku fizycznego.

Powikłania

Śmiertelny przebieg mononukleozy zakaźnej jest rzadki. Gdy występuje, zwykle związany jest z powikłaniami neurologicznymi, pęknięciem śledziony lub sprzężonym z X dziedzicznym zespołem limfoproliferacyjnym.

• Włosopodobna leukoplakia jamy ustnej

• Pozaszczepienne limfoproliferacyjne choroby (PTLD)

• Autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna

• Neutropenia

• Małopłytkowość

• Chłoniak Burkitta

• Podtyp chłoniaków Hodgkina

• Chłoniak OUN (chłoniak ośrodkowego układu nerwowego)

Dodatkowa wiedza

🩺 Przeziębienie to zespół kliniczny charakteryzujący się głównie wyciekiem z nosa i zatkaniem nosa, często towarzyszy mu ból gardła, kichanie, kaszel i ogólne złe samopoczucie.

Najczęstszymi patogenami są ludzkie rhinowirusy, wirusy RNA, które infekują nabłonek górnych dróg oddechowych i powodują do połowy wszystkich zachorowań.

Ponadto obraz kliniczny mogą wywoływać koronawirusy, wirusy grypy, wirusy paragrypy lub wirus syncytialny układu oddechowego (RSV).

Okres inkubacji zwykle wynosi 2 do 8 dni.

🩺 W ostrym zapaleniu zatok główne objawy (objawy kardynalne) to przede wszystkim ból twarzy, uczucie ucisku lub ciężaru, niedrożność nosa oraz ropny wyciek z nosa. Objawy towarzyszące mogą obejmować hiposmię lub anosmię, zmęczenie, ból zębów, gorączkę, kaszel oraz uczucie ucisku lub pełności w uchu.

Dodatkowe

Imiona:

Mr. Anders, Mr. Conrad, Mr. Kühn, Marianne Koch, Matthäus Bauer, Anna-Maria Schön

Szczegóły:
Nie podróżowała ani nie miała kontaktu z chorymi osobami w swoim otoczeniu.
Jej matka mieszka w innym mieście, więc nie mogą się często widywać.
Pacjentka ukończyła szkolenie jako ogrodnik.
Lekarz rodzinny (Mr. Glock) był na urlopie podczas świąt wielkanocnych.
Szkolenie jako techniczna asystentka farmaceutyczna (PTA).
Pacjentka jest uczennicą liceum ogólnokształcącego i po ukończeniu planuje kształcić się na technika komputerowego.

Przebyte choroby:

Fotodermatoza z pęcherzową reakcją skórną.
W pokrzywce słonecznej używa kremu z filtrem (SPF 50) i nosi nakrycie głowy podczas gry w siatkówkę plażową.
Obustronne zapalenie ścięgna Achillesa przez trzy tygodnie związane z noszeniem niewłaściwego obuwia.
Operacja stulejki siedem lat temu.
Celiakia

Wywiad rodzinny:
Jej ojciec zmarł na raka jelita grubego.
Pacjentka mieszka z matką, która ma Long-Covid; ojciec zmarł na raka trzustki.

Leki:
Przyjmuje doustną antykoncepcję w celu zapobiegania ciąży.
Tabletki z kozłkiem lekarskim
Symbicort® 300/9 µg w razie potrzeby
Spray Aquacort® w razie potrzeby

Alergia:
Alergia na roztocze kurzu domowego z dusznością i kaszlem.

Noxae:
Zatrucie alkoholem: Po imprezie wystąpił zapaść krążeniowa wymagająca leczenia na oddziale intensywnej terapii. Od tego czasu powstrzymuje się od alkoholu.

Pytania

1. Jak chronisz się podczas pracy z pacjentami zakaźnymi?

Ściśle przestrzegam wytycznych higienicznych. Obejmuje to konsekwentne noszenie odzieży ochronnej, takiej jak rękawiczki i maska na usta i nos, dezynfekcję rąk przed i po każdym kontakcie z pacjentem oraz — w zależności od patogenu — dodatkowe środki ochronne, takie jak gogle ochronne lub izolacja.

2. Co rozumie się przez fitoterapię?

Fitoterapia odnosi się do leczenia chorób za pomocą produktów leczniczych pochodzenia roślinnego lub części roślin, takich jak ekstrakty, herbaty czy olejki eteryczne.

3. Czym jest Long-COVID?

Long-COVID odnosi się do utrzymywania się lub nawracania objawów przez ponad 4 tygodnie po ostrym zakażeniu SARS-CoV-2, na przykład zmęczenie, duszność lub zaburzenia poznawcze.

4. Czym jest siatkówka?

Siatkówka to sport drużynowy, w którym dwie drużyny rozdzielone siatką grają przeciwko sobie i starają się przebić piłkę nad siatką tak, aby dotknęła ona ziemi na boisku przeciwnika.

5. Jak leczone są fobie?

Fobie leczy się przede wszystkim psychoterapeutycznie, szczególnie za pomocą terapii poznawczo-behawioralnej z technikami ekspozycji. Odbywa się to stopniowo, co oznacza, że pacjent jest kolejno i kontrolowanie konfrontowany z sytuacją wywołującą lęk, aż reakcja lękowa zmniejszy się.

6. Czy podczas zakażenia EBV (mononukleozy zakaźnej) można całować innych?

Nie, w przebiegu ostrego zakażenia EBV należy powstrzymać się od całowania, ponieważ wirus przenosi się drogą śliny. Dopiero po ustąpieniu objawów i braku ryzyka zakażenia całowanie jest ponownie bezpieczne.

7. Kim był Robert Koch w medycynie?

Robert Koch (1843–1910) był niemieckim lekarzem i mikrobiologiem. Odkrył czynniki powodujące wąglik, gruźlicę i cholerę i uważany jest za jednego z twórców bakteriologii. Za swoją pracę otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1905 roku.

8. Jak badamy płuca?

Inspekcja (oglądanie): częstość i wzorzec oddechowy, ruchy oddechowe, sinica
Palpacja (dotyk): drżenie głosowe, bolesność
Opukiwanie
Osłuchiwanie

9. Jakich przyrządów potrzebujesz do badania jamy ustnej i gardła?

Szczypce do naciskania języka (szpatułka) oraz źródło światła, np. czołówka lub latarka.

10. Dlaczego rozważałeś zakażenie COVID-19 lub grypę pomimo ukończonych szczepień?

Notatki

BMI

Termin i obliczenie
Body Mass Index (BMI) to względna miara masy ciała w stosunku do wzrostu. Oblicza się go, dzieląc masę ciała w kilogramach przez kwadrat wzrostu w metrach.
Znaczenie i klasyfikacja
BMI służy jako przybliżony wskaźnik do oszacowania masy ciała w odniesieniu do wzrostu i jest używany w praktyce do kategoryzacji niedowagi, prawidłowej masy ciała i nadwagi. Nie uwzględnia jednak składu ciała ani rozmieszczenia tkanki tłuszczowej i masy mięśniowej.

Gorączka

Definicja i znaczenie
Gorączka oznacza kliniczne zjawisko podwyższonej temperatury ciała, które zwykle jest wyrazem reakcji zapalnej lub zakaźnej.

Odynofagia

Definicja
Odynofagia oznacza ból lub bolesne odczucie podczas połykania.
Przyczyny i wskazówki kliniczne
Bolesne przełykanie często występuje w chorobach gardła lub przełyku, na przykład w zapaleniu gardła, zapaleniu migdałków lub zapaleniu przełyku. Objaw jest ważną wskazówką na obecność procesów zapalnych w górnym odcinku przewodu pokarmowego lub dróg oddechowych i powinien być oceniany łącznie z towarzyszącymi objawami.

Prodromalny

Definicja
Prodromalny opisuje wczesne stadium choroby z nieswoistymi objawami poprzedzającymi, które jeszcze nie ukazują pełnego obrazu klinicznego.

Ból głowy

Ból głowy

Definicja: Ból głowy opisuje bolesne odczucia w obrębie głowy, które mogą różnić się natężeniem, lokalizacją i charakterem.

Anoreksja

Anoreksja

Definicja: Anoreksja oznacza zmniejszony lub brak apetytu, a tym samym zmniejszone spożycie pokarmu.

Kserostomia

Kserostomia

Definicja: Kserostomia oznacza subiektywne odczucie suchości w jamie ustnej z powodu zmniejszonej produkcji śliny lub zmienionej jej jakości.

Dreszcze

Dreszcze

Definicja: Dreszcze opisują nagłe, silne uczucie zimna, które może towarzyszyć wyraźne drżenie mięśni.

Zapalenie gardła

Zapalenie gardła — zapalenie gardła

Definicja i cechy typowe: Zapalenie gardła z bólem gardła i trudnościami w połykaniu. Błona śluzowa jest często zaczerwieniona; przy udziale bakteryjnym na migdałkach mogą być widoczne naloty.

Przyczyny i przebieg: Głównie infekcje wirusowe, rzadziej czynniki bakteryjne, takie jak paciorkowce. Towarzyszyć mogą gorączka, powiększone węzły chłonne oraz ogólne złe samopoczucie.

Kaszel drażniący

Kaszel drażniący — suchy kaszel

Definicja i cechy: Nieproduktywny, drażniący kaszel bez wyraźnej produkcji wydzieliny, często opisywany jako drapiący lub męczący.

Nadbrzusze

Nadbrzusze — górna środkowa okolica brzucha

Lokalizacja i opis: Nadbrzusze oznacza obszar powyżej pępka i poniżej mostka w środkowej części górnej części brzucha, często określany jako „miejsce żołądka”.

Zapalenie spojówek

Zapalenie spojówek — zapalenie spojówki

Cechy kliniczne: Zapalenie spojówki z zaczerwienieniem, uczuciem ciała obcego, zwiększonym łzawieniem i w zależności od przyczyny zróżnicowaną wydzieliną (od wodnistej do ropnej) oraz świądem przy alergicznym podłożu.

Nieżyt nosa

Nieżyt nosa

Zapalenie lub podrażnienie błony śluzowej nosa, zwykle towarzyszące zwiększonej wydzielinie z nosa, zatkaniu nosa i kichaniu. Częste przyczyny to zakażenia wirusowe, reakcje alergiczne lub wdychane czynniki drażniące.

Hipogeuzja

Hipogeuzja

Zmniejszone odczuwanie zmysłu smaku, od osłabienia percepcji smakowej do częściowej utraty. Przyczyny mogą obejmować infekcje, zaburzenia neurologiczne, niektóre leki lub miejscowe uszkodzenie jamy ustnej.

Tachypnea

Tachypnoe

Zwiększona częstość oddechów jako wskazanie stresu oddechowego lub ogólnoustrojowego; możliwe towarzyszące przyczyny to gorączka, hipoksja, ból lub zaburzenia metaboliczne. Ocena kliniczna uwzględnia głębokość oddechów, efektywność wentylacji i towarzyszące parametry życiowe.

Tachykardia

Tachykardia

Przyspieszone tętno, często odczuwane jako kołatanie; możliwe przyczyny to między innymi gorączka, odwodnienie, stres, leki lub zaburzenia rytmu serca. Znaczenie kliniczne zależy od towarzyszących objawów i stanu hemodynamicznego.

Duszność

Duszność — zadyszka

Krótki opis: Subiektywne odczucie trudności w oddychaniu lub niedostatecznego dopływu powietrza, które może występować w chorobach serca, płuc lub zaburzeniach metabolicznych. W wywiadzie ważne są początek, zależność od wysiłku, stan spoczynkowy i towarzyszące objawy.

Nudności

Nudności — mdłości

Krótki opis: Subiektywne uczucie odruchu wymiotnego bez konieczności wymiotów; może być spowodowane wieloma czynnikami, takimi jak przyczyny żołądkowo‑jelitowe, metaboliczne lub związane z lekami. Przy ocenie pytamy o czas trwania i czynniki wywołujące.

Wymioty

Wymioty

Krótki opis: Aktywne wydalanie treści żołądkowej przez usta; klinicznie istotne są częstość, występowanie względem przyjmowania pokarmu i objawy towarzyszące oraz możliwe przyczyny, takie jak zakażenia czy działanie leków.

Biegunka

Biegunka

Krótki opis: Zwiększone oddawanie stolca o luźnej konsystencji lub zwiększona częstotliwość wypróżnień, często wieloczynnikowa; ważne są czas trwania, objawy towarzyszące oraz stan nawodnienia.

Krwiaki

Krwiaki

Krwiaki to zlokalizowane zbiorniki krwi w tkance, zwykle wynikające z uszkodzeń naczyń po urazie lub z powodu upośledzenia krzepliwości krwi.

Wzdęcia

Wzdęcia

Wzdęcia oznaczają nadmierne nagromadzenie gazów w przewodzie pokarmowym, które klinicznie może objawiać się uczuciem pełności, widocznym rozdęciem brzucha oraz zwiększoną ilością gazów. Przyczynami są często czynniki dietetyczne (np. niektóre warzywa lub trudnostrawne węglowodany), fermentacja bakteryjna w jelitach lub zaburzenia motoryki jelit.

Bezsenność

Bezsenność

Bezsenność opisuje utrzymujące się trudności w zasypianiu lub utrzymaniu snu albo niesatysfakcjonujący, nieodświeżający sen pomimo odpowiednich warunków do spania, związane z zaburzeniami w ciągu dnia, takimi jak zmęczenie czy problemy z koncentracją. Częstymi wyzwalaczami są psychologiczne czynniki, takie jak stres lub stresujące wydarzenia życiowe.

Wyprysk atopowy

Wyprysk atopowy (egzema atopowa)

Definicja:
Przewlekła zapalna choroba skóry charakteryzująca się zaburzoną barierą skórną i zwiększoną skłonnością do reakcji atopowych.

Objawy kliniczne:
Sucha, silnie świądowa i zapalna skóra; preferencyjnie zajęte są powierzchnie zgięciowe, takie jak doły łokciowe i podkolanowe, a także szyja i twarz. Na dłoniach mogą powstawać pęknięcia wskutek powtarzanego narażenia na czynniki drażniące.

Czynniki wywołujące:
Predyspozycja genetyczna do atopii sprzyja chorobie. Czynniki zewnętrzne, takie jak zimno, niektóre drażniące substancje do skóry (np. środki dezynfekujące zawierające alkohol) oraz stres psychiczny mogą wywoływać lub nasilać zaostrzenia.

Skupienie leczenia:
Podstawą jest konsekwentna pielęgnacja skóry i stosowanie emolientów oraz preparatów podstawowych w celu odbudowy bariery skórnej oraz unikanie znanych czynników wyzwalających. W stanach zapalnych stosuje się miejscowo skuteczne kortykosteroidy lub inne miejscowe terapie przeciwzapalne; cięższe lub oporne przypadki wymagają oceny dermatologicznej.

Cukrzyca typu 1

Cukrzyca typu 1

Definicja i patofizjologia:
Autoimmunologiczne zniszczenie komórek beta trzustki produkujących insulinę, prowadzące do absolutnego niedoboru insuliny.

Postępowanie kliniczne:
Cukrzyca typu 1 wymaga całodobowej terapii insulinowej oraz regularnego monitorowania stężenia glukozy; u wybranych pacjentów stosuje się pompy insulinowe do ciągłego podawania insuliny. Ważne są także badania przesiewowe i zapobieganie powikłaniom długoterminowym oraz edukacja dotycząca żywienia i rozpoznawania hipoglikemii.

Różnicowanie:
Cukrzyca typu 1 różni się od cukrzycy typu 2 (głównie insulinooporność i zaburzone wydzielanie insuliny) oraz od cukrzycy ciężarnych (insulinooporność związana z ciążą).

Pęknięcie ścięgna Achillesa

Pęknięcie ścięgna Achillesa

Nazwa i anatomia:
Ścięgno Achillesa łączy mięśnie łydki (triceps surae: brzuchaty łydki i płaszczkowaty) z kością piętową i przenosi siłę plantarną stopy.

Obraz kliniczny i typowy mechanizm:
Pęknięcie zwykle ujawnia się nagle ostrym bólem lub słyszalnym trzaskiem, obrzękiem i ograniczeniem zgięcia podeszwowego; typowa jest gwałtowna odbitka lub upadek podczas aktywności sportowej.

Diagnostyka:
Rozpoznanie opiera się głównie na badaniu klinicznym (np. test Thompsona) i w razie potrzeby jest potwierdzane za pomocą USG lub MRI.

Leczenie i rokowanie:
Leczenie może być zachowawcze (unieruchomienie/orteza z późniejszą fizjoterapią) lub operacyjne; wybór zależy od rozległości pęknięcia, czynników pacjenta i wymagań funkcjonalnych. Celowana rehabilitacja jest kluczowa dla przywrócenia funkcji.

Polimenorrhoea

Polimenorrhoea

Definicja:
Polimenorrhoea oznacza skrócenie cyklu miesiączkowego z częstszym występowaniem krwawień.

Oligomenorrhoea

Oligomenorrhoea

Definicja: Zmniejszona częstotliwość krwawień miesiączkowych z wydłużonymi odstępami między cyklami. Długość cyklu przekraczająca około 35 dni jest zwykle uważana za oligomenorrhoiczny.

Bóle głowy

Bóle głowy

Opis: Bóle głowy przedmiesiączkowe występujące około 3–4 dni przed początkiem krwawienia i utrzymujące się przez 2–3 dni według opisu.

Hypermenorrhoea

Hypermenorrhoea

Definicja: Zwiększone natężenie krwawienia podczas miesiączki z istotnie zwiększoną utratą krwi dla danej osoby.

Hypomenorrhoea

Hypomenorrhoea

Definicja: Zmniejszone natężenie krwawienia podczas miesiączki z ogólnie zredukowaną utratą krwi.

Krem z kortyzonem

Krem z kortyzonem
Grupa: Miejscowe glikokortykosteroidy do aplikacji na skórę.
Działanie: Hamują reakcje zapalne w skórze oraz zmniejszają zaczerwienienie, obrzęk i świąd przez supresję mediatorów zapalnych.
Zastosowanie: Stosować miejscowo na zmienione zapalnie obszary skóry, zwykle przy egzemie, alergicznym kontakcie skórnym lub innych zapalnych chorobach skóry.
Ważne ryzyko: Przy długotrwałym lub rozległym stosowaniu może dochodzić do ścieńczenia skóry, rozstępów, teleangiektazji i zmian pigmentacji; ponadto przy stosowaniu na dużych powierzchniach lub długotrwale rośnie ryzyko działań ogólnoustrojowych wskutek wchłaniania. W przypadku podejrzenia infekcji należy przerwać stosowanie miejscowe i wykonać ocenę lekarską.

Dziurawiec zwyczajny

Dziurawiec zwyczajny
Grupa: Roślinny lek przeciwdepresyjny (ekstrakt z rodzaju Hypericum).
Działanie: Wykazuje działanie przeciwdepresyjne w łagodnych do umiarkowanych epizodach depresyjnych; mechanizmy obejmują modulację układów neurotransmiterowych.
Zastosowanie: Stosowany głównie w leczeniu łagodnej do umiarkowanej depresji i okazjonalnie w objawach lękowych; nie jest uznawany za standardowe leczenie zaburzeń snu.
Ważne ryzyko/interakcje: Może powodować reakcje fototoksyczne skóry. Istotne są interakcje wynikające z indukcji enzymów metabolizujących leki i transporterów w wątrobie, co może zmniejszać skuteczność innych leków. Częstymi działaniami niepożądanymi są dolegliwości żołądkowo-jelitowe i bóle głowy.

Parestezje

Parestezje
Definicja: Nietypowe, niebolesne odczucia, takie jak mrowienie, drętwienie, „igiełki”, wrażenie zdrętwienia lub niedoczulicy.
Klasyfikacja kliniczna: Występują przy podrażnieniu lub uszkodzeniu nerwów oraz w przebiegu reakcji metabolicznych lub alergicznych. Lokalnie ograniczone parestezje języka mogą na przykład wystąpić przy objawach alergii jamy ustnej po spożyciu niektórych pokarmów.

Złośliwy wole

Definicja
Termin złośliwy wole odnosi się do nowotworów złośliwych tarczycy.
Częstość i typy
Najczęstsze są nowotwory zróżnicowane, szczególnie rak brodawkowaty tarczycy; jest to najczęstszy wariant histologiczny. Rzadkie i bardziej agresywne jednostki, takie jak rak anaplastyczny, mają znacznie gorsze rokowanie.
Przebieg kliniczny i rokowanie
Guzy zróżnicowane często cechują się stosunkowo korzystnym rokowaniem, zwłaszcza gdy są wykryte wcześnie i odpowiednio leczone. Starszy wiek i słabo zróżnicowane typy histologiczne wiążą się z gorszym rokowaniem.

Retinopatia

Definicja
Retinopatia cukrzycowa to uszkodzenie naczyń siatkówki spowodowane przewlekle podwyższonym stężeniem glukozy we krwi.
Patofizjologia i obraz kliniczny
Zmiany mikroangiopatyczne, takie jak mikroaneuryzmy, krwotoki i neowaskularyzacja, prowadzą do stopniowego pogorszenia funkcji siatkówki. Z czasem może to skutkować zaburzeniami widzenia, a jeśli nieleczone — ślepotą.
Przebieg i znaczenie
Początkowo choroba może przebiegać bezobjawowo; regularne badania okulistyczne są ważne, aby wcześnie wykryć stadium wymagające leczenia.

Mukowiscydoza

Definicja
Mukowiscydoza (mukowiscydoza / choroba spichrzania śluzowo-ropna) jest uwarunkowaną genetycznie chorobą, w której wadliwy białkowy transporter prowadzi do gęstych wydzielin w różnych narządach.
Objawy kliniczne
Typowe przejawy dotyczą dróg oddechowych i egzokrynnej części trzustki: przewlekły produktywny kaszel, nawracające infekcje dróg oddechowych, zaburzenia trawienia z powodu złego wchłaniania i zahamowanie wzrostu są częste.
Genetyka i rokowanie
Choroba dziedziczona jest autosomalnie recesywnie. Dzięki postępom w leczeniu długość życia znacznie się poprawiła; wielu chorych osiąga teraz wiek dorosły.

Ciśnienie krwi

Pomiary ciśnienia krwi

Urządzenie: Sfigmomanometr z mankietem do napompowania, gruszką i manometrem; do pomiaru osłuchowego zwykle używa się stetoskopu.

Zasada pomiaru: Mankiet zakłada się na ramię i stopniowo zmienia się w nim ciśnienie, aż pojawiają się charakterystyczne tony Korotkowa podczas powolnego upuszczania powietrza, na podstawie których określa się wartości skurczowe i rozkurczowe.

Ważne uwagi: Dokładność pomiaru zależy od rozmiaru mankietu, pozycji ramienia i stanu odpoczynku pacjenta.

Częstość oddechów

Częstość oddechów

Definicja: Liczba oddechów na minutę.

Orientacja kliniczna: Zwiększona częstość oddechów (tachypnoe) występuje często przy duszności, natomiast zmniejszona częstość (bradypnoe) może wskazywać na zaburzenia ośrodkowe lub metaboliczne.

Granice odniesienia (orientacyjne): Tachypnoe > 20 oddechów/min, bradypnoe < 12 oddechów/min.

Saturacja oksygenem

Saturacja oksygenem (SpO2)

Metoda pomiaru: Pomiary nieinwazyjne przy użyciu pulsoksymetru, który zwykle zakłada się na palec, palec u stopy lub płatek ucha i który wskazuje obwodowe tętnicze nasycenie tlenem.

Znaczenie: Mierzona saturacja daje wskazanie funkcji utlenowania krwi; pomiary mogą być zaburzone przez słabe ukrwienie, ruchy lub zanieczyszczenia miejsca pomiaru.

Temperatura ciała

Temperatura ciała

Metody pomiaru: Pomiar można wykonać doodbytniczo, doustnie lub podpachowo; wybór metody zależy od wieku, sytuacji klinicznej i oczekiwanej dokładności.

CRP

Oznaczenie:
Białko C-reaktywne (CRP) jest białkiem ostrej fazy produkowanym w wątrobie, którego stężenie we krwi wzrasta podczas procesów zapalnych.

Znaczenie laboratoryjne:
CRP pełni rolę niespecyficznego markera zapalenia i zakażenia oraz może być używany do monitorowania przebiegu leczenia. Zwykle reaguje szybciej na zmiany stanu zapalnego niż odczyn Biernackiego.

Ograniczenia:
CRP nie jest specyficzne dla konkretnej przyczyny; podwyższone wartości mogą także występować przy uszkodzeniu tkanek lub uogólnionym stanie zapalnym i muszą być oceniane w kontekście klinicznym.

Odczyn Biernackiego (OB)

Definicja:
Odczyn Biernackiego (OB, ESR, także BSG) wskazuje, jak daleko opadają erytrocyty w antykoagulowanej krwi w ciągu 60 minut.

Podstawa fizyczna i czynniki wpływające:
Osadzanie jest zależne od białek osocza (np. fibrynogenu, immunoglobulin) oraz właściwości erytrocytów (kształt, liczba); wiek, płeć i niedokrwistość mogą również zmieniać OB.

Zastosowanie kliniczne:
OB jest niespecyficznym markerem zapalenia i przebiegu choroby, który reaguje wolniej na zmiany niż CRP i zawsze powinien być interpretowany wraz z innymi wynikami.

Rozmaz krwi obwodowej

Cel:
Rozmaz krwi obwodowej służy do morfologicznej oceny komórek krwi w celu określenia np. form leukocytów, nieprawidłowości erytrocytów oraz wsparcia rozmazu różnicowego.

Technika:
Kroplę krwi umieszcza się na krawędzi szkiełka. Drugie szkiełko używa się pod płytkim kątem (około 30–45°), aby równomiernie rozprowadzić krew do przodu, tworząc cienki obszar z „piętką” (feathered edge). Rozmaz musi wyschnąć na powietrzu przed zabarwieniem.

Barwienie i ocena:
Po wyschnięciu preparat jest poddawany odpowiednim seriom barwień cytologicznych (np. May-Grünwald-Giemsa lub Pappenheim), a następnie badany mikroskopowo pod kątem morfologii i rozmieszczenia komórek.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top