Borelioza

By /
Download PDF

Powitanie

Dzień dobry, szanowny Panie Profesorze Doktorze …,

Chciałbym teraz przedstawić pacjenta Detlefa Schona.

Ma 48 lat, mierzy 189 cm wzrostu i waży około 75 kg. Wskaźnik masy ciała (BMI) wynosi 21,0 kg/m² i mieści się więc w granicach normy.

Aktualne zachorowanie

Pacjent zgłosił się do naszej praktyki z powodu lewostronnego obwodowego porażenia twarzy od wczoraj.

Pacjent podał osłabienie ostrości wzroku oraz dyschromatopsjęod przedwczoraj. Przy zasłanianiu jednego oka nie występuje zjawisko podwójnego widzenia. Dodatkowo opisuje krótkotrwałe, jasne fotopsje na obwodzie pola widzenia, każda trwająca tylko kilka sekund i występująca kilka razy dziennie.

Ponadto pacjent zgłosił stopniowo narastające bóle głowy przez pięć dni, zlokalizowane głównie w okolicy szyi.
Występowała nieznaczna sztywność karku, dokładniej objaw meningizmu.
Towarzyszące są hipestezje, parestezje jak również paresy kończyn górnych.
Stwierdził, że podczas golenia ledwo utrzymywał maszynkę, a podczas jedzenia ledwo trzymał łyżkę prawidłowo.
Dodatkowo zgłaszał nocne, ciągnące bóle pleców .
Skarżył się także na problemy z koncentracją, w szczególności zapominanie.
Zanotowano niską gorączkę 38,3 stopnia i złe samopoczucie ogólne.

Następujące objawy zostały wykluczone:
Ból lub zaburzenia czucia w obrębie twarzy, łzawienie lub ślinotok, upośledzenie słuchu lub szumy uszne, oznaki napadu padaczkowego, problemy z oddychaniem, dolegliwości żołądkowo‑jelitowe, zawroty głowy lub niestabilność chodu, dolegliwości sercowe, stawowe lub urogenitalne, nocne poty, dreszcze, powiększenie węzłów chłonnych, utrata apetytu oraz niezamierzona utrata masy ciała.

Pacjent zgłosił, że około trzy miesiące temu podczas wycieczki pieszej w Garmisch‑Partenkirchen doznał ukąszenia kleszcza w prawe udzie .
Kilka dni później pacjent zauważył, według jego relacji, czerwoną, pierścieniowatą wysypkę skórną o średnicy około 10 cm w tym miejscu. W środku znajdowało się małe punkcikowate miejsce odpowiadające miejscu ukłucia. Po około trzech tygodniach zaczerwienienie ustąpiło samoistnie. Kleszcza usunął sam.
(Wyżej wymienione stwierdzenia wskazują na erytemę migrans.)
Następnie miał łagodne objawy przeziębienia.

Wyjaśnił, że w tym czasie jego ubezpieczenie zdrowotne nie było jeszcze aktywne, dlatego nie mógł skonsultować się z lekarzem.

Nie odbywał ostatnio podróży zagranicznych.

Nie posiada zwierząt domowych.

Historia autonomiczna

Historia autonomiczna bez istotnych odchyleń, poza bezsennością z powodu dolegliwości oraz zaparciem.

trwającym ponad dziesięć lat.

Choroby współistniejące

Z wywiadu znane są następujące choroby współistniejące: nadciśnienie tętnicze od pięciu lat, które jest obecnie dobrze kontrolowane. Dotychczas nie wystąpiły powikłania . Ostatnie badanie okulistyczne miało miejsce dwa lata temu.

Pacjent od dziecka choruje na astmę oskrzelową i alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, szczególnie wiosną przy narażeniu na pyłki. Inne czynniki wywołujące nie są znane; egzema nie występuje.

Od ponad dziesięciu lat pacjent skarży się na bóle szyi, przypuszczalnie zwyrodnieniowe między C5 a C6.

Dwa lata temu pacjent miał wypadek rowerowy ze złamaniem łuku jarzmowego po lewej stronie, które leczono zachowawczo i zagoiło się bez powikłań.

Poprzednie operacje

——————————

Ginekologia

——————————

Leki

Obecnie pacjent zażywa następujące leki zgodnie z receptą:

Metoprolol 50 mg 1-0-0
Ibuprofen 400 mg w razie potrzeby
Movicol w razie potrzeby

Używa Foster® sprayu wiosną przy narażeniu na pyłki.

Oświadczył, że jest zaszczepiony przeciw COVID‑19 i kleszczowemu zapaleniu mózgu.

Uwaga: Gdy oświadczenie może być obiektywnie potwierdzone obserwacją medyczną – na przykład za pomocą recepty – odpowiedni jest tryb oznajmujący.

Alergie

Alergia na pyłki: nieżyt nosa

Noxae

Nie pali, pije jeden do dwóch kieliszków piwa w weekendy i nie zgłasza zażywania narkotyków.

Historia społeczna

Jest urzędnikiem w ratuszu, żonaty i ma dziesięcioletniego syna oraz trzynastoletnią córkę, oboje zdrowi.

Wywiad rodzinny

Pacjent zgłosił, że jego ojciec ma 75 lat, choruje na nadciśnienie tętnicze i trzy lata temu przeszedł udar Od tego czasu wymaga opieki i ma prawostronne niedowłady.
Matka ma 70 lat, kilka lat temu rozpoznano u niej raka piersiprzeszła operację i otrzymała chemioterapię. Obecnie jest wyleczona.

Podejrzenie i rozpoznania różnicowe

Moim zdaniem anamneza wskazuje na boreliozę.
Początkowo, po okresie wylęgania, pojawiło się rumień wędrujący z następczymi nieswoistymi objawami grypopodobnymi.
Następnie pacjent rozwinął dolegliwości neurologiczne zgodne z wczesnym rozsianym przebiegiem choroby.

A porażenie Bella, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych o etiologii wirusowej lub mechaniczna radikulopatia mogą klinicznie przypominać wczesną neurologiczną boreliozę.

A babeszjoza jest rozważana w diagnostyce różnicowej, jednak skoki gorączki, objawy hemolizy i anemia są nieobecne.

W przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów oczekuje się symetrycznego zajęcia małych stawów, co wyraźnie różni się od obrazu typowego dla zapalenia stawów w boreliozie.

Gdy pacjent zgłasza się z rumieniem wędrującym, rozpoznania różnicowe obejmują boreliozę, rumień obrączkowaty (nieinfekcyjny) oraz tinea corporis .

Jako rozpoznanie różnicowe w stadium I, tj. przy rumieniu wędrującym, można rozważyć cellulitis bakteryjny, ponieważ oba schorzenia mogą objawiać się miejscowym zaczerwienieniem, obrzękiem i ociepleniem.

Postępowanie diagnostyczne

W neuroboreliozie

Ponieważ u tego pacjenta istnieje podejrzenie neuroboreliozy z zajęciem OUN, wskazane jest przyjęcie do szpitala w celu dalszej diagnostyki i terapii.

Przy rumieniu wędrującym

Jeśli występuje tylko rumień wędrujący bez objawów neurologicznych, leczenie można prowadzić ambulatoryjnie.
W przypadku klasycznego rumienia wędrującego (EM) rozpoznanie kliniczne jest wystarczające, dlatego nie jest konieczna serologia. Ponieważ serologia często jest jeszcze ujemna we wczesnej fazie, wykonywanie jej mogłoby niepotrzebnie opóźnić terapię.

Karditis z boreliozy

Przy podejrzeniu kardiologicznej boreliozy, zwłaszcza przy objawach takich jak zawroty głowy, omdlenia lub zmienne stopnie bloku AV, należy niezwłocznie monitorować EKG. W zależności od wyników wskazane jest przyjęcie do szpitala w celu obserwacji i dalszej diagnostyki.

badanie fizykalne

Na początku rejestruje się parametry życiowe, w tym częstość akcji serca, ciśnienie krwi, częstość oddechów, saturację oraz temperaturę ciała.
Następnie wykonuje się ukierunkowane badanie fizykalne, zaczynając od inspekcji.

Stadium

Główne
objawy

Ważne badanie fizykalne

Typowe wyniki

I

Rumień wędrujący

Inspekcja skóry, węzły chłonne

Zmiana pierścieniowatego zaczerwienienia, regionalna limfadenopatia, objawy grypopodobne

II

Neuroborelioza, zapalenie wsierdzia/karditis

Badanie neurologiczne, badanie serca

Porażenie twarzowe, objawy oponowe, blok AV

III

Zapalenie stawów w boreliozie, neuropatia obwodowa, acrodermatitis

Badanie neurologiczne, badanie stawów, skóra

Encefalomielitis, neuropatia obwodowa, wysięk w stawie kolanowym, atrofia skóry

Stadium I – Wczesna, ograniczona infekcja (rumień wędrujący)

W badaniu fizykalnym początkowo uwagę zwraca zmiana skórna.

W inspekcji widoczna jest >5 cm okrągła, nieznacznie uniesiona, czerwona plama skórna z centralnym przejaśnieniem na prawej udzie oraz małą kropeczką pośrodku odpowiadającą miejscu ugryzienia kleszcza.
(Czasami może występować łagodne świąd.)

Krawędzie są wyraźnie odgraniczone, a skóra wydaje się nieco cieplejsza.

W uchwycie chorego badana okolica jest nieznacznie cieplejsza, ale niebolesna przy ucisku. W prawym dole pachwinowym można wyczuć nieznacznie powiększone, ruchome i bolesne węzły chłonne.

Odruch opukowy nie wykazuje zmian patologicznych.

Osłuchowo serca i płuc bez odchyleń.

Temperatura ciała jest nieznacznie podwyższona (około 37,8 °C).
Przy objawach grypopodobnych należy mierzyć temperaturę i zwrócić uwagę na występowanie mialgii lub bólu stawów.

Brak dalszych objawów ogólnoustrojowego zakażenia.

Zmiana w kształcie tarczy („bull’s-eye”), Źródło: CDC – domena publiczna

Stadium II – Wczesne rozsiane zakażenie (neuroborelioza, karditis, mnogie EM)

W inspekcji twarzy występuje asymetria z opadaniem lewego kącika ust i niepełnym zamykaniem lewego powieki, co wskazuje na obwodowe porażenie nerwu twarzowego. (W boreliozie może być jednostronne lub obustronne.)
Język wysuwa się prosto.

Dodatkowe rumienie wędrujące są widoczne na tułowiu, każdy około 3–4 cm, okrągły i nieznacznie czerwony.

W badaniu palpacyjnym obecne jest wyraźne sztywność karku jako wyraz objawów oponowych.

W odcinku szyjnym występuje tkliwość przy ucisku przykręgosłupowo.

Tętno jest regularne, ale bradykardyczne w granicach około 50/min.
W osłuchu serca słyszalny jest nieregularny rytm z okazjonalnymi pauzami, co wskazuje na zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego.

Osłuchowo płuc brak patologicznych dodatkowych odgłosów.

Badanie neurologiczne może ujawnić hipoestezję kończyn górnych i osłabienie siły mięśniowej.

W stadium II neuroborelioza może powodować bóle korzeniowe. Bóle te wynikają z zapalenia korzeni nerwowych rdzenia.

Wynik badania neurologicznego zależy od zajęcia poszczególnych struktur lub nerwów czaszkowych, na przykład nerwu odwodzącego (z podwójnym widzeniem z powodu porażenia spojrzenia), nerwu okoruchowego (z opadaniem powieki i zaburzeniem źrenicznym) lub nerwu przedsionkowo-ślimakowego (z zawrotami głowy lub upośledzeniem słuchu).

Należy wykonać kompletne badanie neurologiczne, w tym ocenę nerwów czaszkowych, oftalmoskopię, odruchy, czucie i koordynację.

Rzadziej może rozwinąć się mononeuritis multiplex obejmujący wiele anatomicznie niepowiązanych nerwów, plexopatie splotu barkowego lub lędźwiowo-krzyżowego, jak również obrzęk tarczy nerwu wzrokowego (papilledema).

Stadium III – Późne objawy (zapalenie stawów w boreliozie, przewlekła neuroborelioza, acrodermatitis chronica atrophicans)

W inspekcji stawu kolanowego po prawej/lewej stronie widoczny jest znaczny obrzęk z niewielkim zaczerwienieniem i ograniczeniem ruchomości. Skóra jest napięta, ale jedynie umiarkowanie cieplejsza. Obraz ten odpowiada monoartretycznemu zapaleniu stawu kolanowego, typowemu dla późnego stadium boreliozy.

Na stronie wyprostnej podudzia obserwuje się sinawo-czerwone zmiany zanikowe skóry zgodne z acrodermatitis chronica atrophicans.
(Acrodermatitis chronica atrophicans (ACA) występuje przeważnie u kobiet i zwykle dotyczy stron wyprostnych rąk i stóp.)

W badaniu palpacyjnym wyczuwalny jest wyraźny wysięk w stawie kolanowym. Staw jest nieznacznie cieplejszy, ale jedynie umiarkowanie bolesny przy ucisku.
Napięto-elastyczny opór wyczuwalny w dole podkolanowym może odpowiadać torbieli Bakera.

W późnym stadium boreliozy mogą wystąpić objawy neurologiczne. Należą do nich encefalomielitis, neuropatia obwodowa oraz encefalopatia z zaburzeniami pamięci lub innymi zaburzeniami poznawczymi.

Badanie czucia ujawnia dystalne symetryczne parestezje i zmniejszone czucie wibracji na palcach stóp (wzorzec “skarpetowo-rękawiczkowy”).

Chód nieznacznie utyka.

Opukiwanie bez odchyleń.

Osłuchowo serca i płuc bez odchyleń patologicznych.

Należy zbadać odruchy i ocenić czucie, w tym badanie wibracji za pomocą stroika na palcach stóp.
Koordynację ocenia się testem palec–nos oraz próbą Romberga.

Jeśli występuje wysięk stawowy, należy wykonać punkcję stawu, jeśli jest to wskazane.

Badania laboratoryjne

Morfologia krwi (CBC, mały lub duży) zwykle nie wykazuje nieprawidłowości w boreliozie.

Enzymy wątrobowe (transaminazy) mogą być nieznacznie podwyższone w stadium I.

Odczyn Biernackiego (OB) może być umiarkowanie podwyższony we wszystkich stadiach choroby.

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (przy podejrzeniu neuroboreliozy) zwykle wykazuje limfocytarną pleocytozę, podwyższone stężenie białka całkowitego oraz produkcję przeciwciał wewnątrzoponową przeciwko Borrelia w przypadku boreliowego zapalenia opon.

Diagnostyka laboratoryjna

Krok 1:

Najpierw wykonuje się test ELISA lub EIA jako badanie przesiewowe w celu ustalenia, czy we krwi występują przeciwciała przeciwko Borrelia.
Test ten jest czuły, ale niezbyt swoisty, co oznacza, że może być dodatni w innych zakażeniach lub w reakcjach nieswoistych.

Krok 2:

Jeśli test ELISA jest dodatni lub niejednoznaczny, potwierdza się go testem weryfikującym.
Tradycyjnie jest to Western blot dla przeciwciał IgM i IgG, który analizuje, przeciwko którym białkom Borrelia skierowane są przeciwciała.

• IgM blot: wskazuje na niedawne lub wczesne zakażenie, ale uważa się go za informacyjny tylko w ciągu pierwszych 4 tygodni od początku objawów.

• IgG blot: wskazuje na przebyte lub wcześniejsze zakażenie.

We wczesnym stadium zakażenia test może być ujemny → powtórzyć po 7–14 dniach.

Dodatkowa wiedza

🩺 Alternatywnie (np. w USA lub w niektórych nowszych laboratoriach):

Zmodyfikowane dwustopniowe badanie (EIA + EIA) jest coraz częściej stosowane w USA (CDC), ale w Niemczech nie jest jeszcze powszechnie wdrożone.

Niektóre laboratoria stosują je jako uzupełnienie, lecz nie jako jedyny standard.

Hodowla w celu wykrycia Borrelia burgdorferi nie jest rutynowo wykonywana, ponieważ jest skomplikowana, czasochłonna i ma niską czułość.

Ujemny wynik PCR w krwi, PMR lub płynie stawowym nie wyklucza boreliozy, ponieważ czułość PCR jest niska, a wykrycie patogenu, zwłaszcza w późniejszych stadiach choroby, często nie powodzi się.

EKG

W przypadku objawów ze strony serca należy wykonać także EKG, a przy nieprawidłowych wynikach zlecić echokardiografię.
Utrzymujący się wysokiego stopnia blok przedsionkowo-komorowy I stopnia z odstępem PR ≥ 300 ms oraz blok AV II lub III stopnia uważa się za ciężkie przejawy kardiologiczne boreliozy.

MRI

MRI nie jest rutynowo wykonywane w każdym przypadku boreliozy, lecz tylko przy objawach neurologicznych, niejasnych wynikach, atypowym przebiegu lub w celu wykluczenia innych przyczyn (np. guz, stwardnienie rozsiane, uszkodzenie naczyniowe).
MRI może być również przydatne przy utrzymujących się objawach neurologicznych pomimo leczenia.

Typowe zmiany to:

• Kontrastowe wzmocnienie leptomeningów lub korzeni nerwowych

• Zmiany sygnału w pniu mózgu lub rdzeniu kręgowym

• Pogrubienie nerwu twarzowego w okolicy kości skalistej

• Niespecyficzne hiperintensywności T2 w istocie białej

CT

CT wykonuje się tylko wtedy, gdy MRI jest niedostępne lub przeciwwskazane (np. u pacjentów z rozrusznikiem).
Zazwyczaj CT wykazuje zmiany niespecyficzne lub prawidłowe i dlatego jest mniej przydatne przy podejrzeniu neuroboreliozy.

Konsultacje

Konsultacja chorób zakaźnych, neurologiczna, okulistyczna, ortopedyczna lub reumatologiczna, kardiologiczna,

Leczenie

Terapia rumienia wędrującego

Rumień wędrujący jest zwykle leczony antybiotykami przez okres 10 do 14 dni.

Leki pierwszego wyboru to:

• Doxycycline 100 mg p.o. dwa razy dziennie

lub

• Amoxicillin 500 mg p.o. trzy razy dziennie

lub

• Cefuroxime axetil 500 mg p.o. dwa razy dziennie

Doxycycline może powodować fotouczulenie, co należy uwzględnić zwłaszcza latem, ponieważ borelioza często występuje w tym okresie.
Podczas terapii należy unikać bezpośredniej ekspozycji na słońce oraz w razie potrzeby stosować odzież ochronną przed słońcem lub okulary przeciwsłoneczne.

Doxycycline jest także względnie przeciwwskazana u dzieci poniżej 8 lat oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Punkty

W ciągu 24 godzin od rozpoczęcia antybiotykoterapii niektórzy pacjenci z rumieniem wędrującym mogą doświadczyć reakcji podobnej do Jarisch–Herxheimera. Objawia się to przejściowym nasileniem zaczerwienienia lub intensywności zmiany skórnej oraz objawami ogólnymi przypominającymi grypę, takimi jak gorączka, bóle mięśni i złe samopoczucie.
Jeżeli wystąpi gorączka, zwykle ustępuje ona w ciągu 48 godzin, a zmiana skórna typowo ustępuje w ciągu 7 do 14 dni.

Jeśli rumień wędrujący nie może być klinicznie odróżniony od zakażenia bakteryjnego skóry (cellulitis), należy preferować cefuroxime axetil lub amoxicillin/clavulanic acid (np. Augmentin), ponieważ leki te są skuteczne w obu zakażeniach.

Po zakończeniu antybiotykoterapii rutynowe monitorowanie serologiczne (ELISA lub Western blot) nie jest wymagane.

Zespół post‑Lyme (zespół post‑boreliozowy)

Zespół post‑Lyme obejmuje utrzymujące się lub nawracające dolegliwości pomimo prawidłowo leczonej antybiotykami infekcji.

Typowe objawy to zmęczenie, złe samopoczucie, rozlane bóle mięśni i stawów oraz zaburzenia koncentracji i pamięci.

Zakłada się, że dolegliwości te wynikają z nadmiernej odpowiedzi immunologicznej lub zapalnej gospodarza, a nie z utrzymującej się infekcji.

Podstawowe informacje o boreliozie

Borelioza (choroba z Lyme) jest zakażeniem odzwierzęcym przenoszonym przez niektóre gatunki kleszczy z rodzaju Ixodes.

Patogenem jest grupa spirochet powiązanych, mieszczących się pod terminem Borrelia burgdorferi sensu lato.

Choroba została nazwana od miejscowości Lyme i Old Lyme w stanie Connecticut w USA, gdzie po raz pierwszy opisana została dzięki objawom przypominającym zapalenie stawów.

Patogen i transmisja

Borrelia burgdorferi sensu lato obejmuje kilka gatunków patogennych dla człowieka, z których w Europie szczególnie występują

B. afzelii, B. garinii, B. burgdorferi sensu stricto, B. spielmanii, B. bavariensis i B. bissettii.

Ta różnorodność utrudnia diagnostykę serologiczną i wyjaśnia większą zmienność kliniczną choroby w Europie.

W Europie zakażenie jest głównie przenoszone przez kleszcza Ixodes ricinus, który jest szczególnie rozpowszechniony w Skandynawii, Austrii, Słowenii i Niemczech.

Kleszcze zwykle muszą się żywić przez co najmniej 24–72 godziny, aby doszło do transmisji.

Patogen wprowadzany jest do skóry podczas żerowania przez ślinę lub regurgitację, nie bezpośrednio do krwiobiegu.

Charakterystyka patogenów

Spirochety to cienkie, spiralnie skręcone, ruchome bakterie.

Znaczące medycznie rodzaje obejmują:

• Leptospira → leptospiroza

• Borrelia → borelioza

• Treponema → kiła

Borrelia są zbyt cienkie do barwienia metodą Grama, ale można je uwidocznić w mikroskopii w ciemnym polu lub fazowo‑kontrastowej.

Borelie nie produkują toksyn; objawy wynikają głównie z reakcji zapalnych pośredniczonych przez układ odpornościowy.

Patofizjologia

Po ukąszeniu przez kleszcza spirochety namnażają się lokalnie w skórze, a następnie mogą szerzyć się drogą krwi.

Dodatkowe

Nazwy:

Nina Müller, Georg Rauter

Szczegóły:
Pacjent zgłosił, że zeszłego lata był ukąszony przez kleszcze więcej niż dwa razy i sam je usuwał.

Następnie poinformował, że miał ukąszenie kleszcza w jesieni. Poszedł do lekarza rodzinnego, który usunął kleszcza, ale nie przepisał antybiotyków. Pacjent zapytał wówczas:
“Czy to wina mojego lekarza rodzinnego?”

Wywiad podróżniczy ujawnił, że pacjent sześć miesięcy temu spędził dwutygodniowe wakacje na Majorce.

Od trzech dni odczuwa złe samopoczucie, bóle stawów i niską gorączkę (37,9 °C).
Dodatkowo od około dwunastu dni występuje na lewej uda pierścieniowata, około 5 cm zmiana skórna o czerwonym zabarwieniu.
Zmiana jest jaśniejsza w środku, powoli się rozszerzała i początkowo była bolesna.
Pacjent dwa tygodnie temu był na wędrówce w Schwarzwaldzie; zaczerwienienie skóry utrzymuje się od tego czasu.
Mieszka w mieście i nie ma zwierząt domowych.

Inżynier w miejskim systemie kanalizacyjnym
Pracuje w urzędzie miasta
Własna firma sprzątająca biura
Pracownik administracyjny

Historia chorób:
Niedoczynność tarczycy od 13–14 lat
Chrypka po kłótni w pracy dziesięć lat temu.
Dwa lata temu arytmia, hospitalizacja w celu długotrwałego monitorowania EKG.
Przebyte odra w dzieciństwie.
Ukąszenie kleszcza trzy lata temu (leczone doxycycline). Brak stałego kontaktu z lekarzem rodzinnym.
Przebyte wycięcie wyrostka robaczkowego 20 lat temu.
Przebyte artroskopowe usunięcie przy uszkodzeniu łąkotki trzy lata temu.

Wywiad rodzinny:
Ojciec ma 85 lat i w wywiadzie przebyte mocznicowe zatrucie (uremia).

Leki:
Candesartan
Salbutamol w sprayu
L‑thyroxin 100 mg 1-0-0
Kapsułki z walerianą

Alergie:
Nietolerancja aspiryny, uczulenie na rękawice gumowe oraz uczulenie na ocet jabłkowy.
Alergia słoneczna od trzech lat.

Pytania

1. Co mi jest?

Na podstawie zgłaszanych dolegliwości i dotychczasowych wyników istnieje podejrzenie neuroboreliozy, tj. zapalenia układu nerwowego wywołanego zakażeniem Borrelia przeniesionym przez ukąszenie kleszcza.

2. Czy mam tu zostać?

Tak, chcielibyśmy przyjąć Pana do szpitala, aby potwierdzić diagnozę poprzez punkcję lędźwiową (badanie płynu mózgowo‑rdzeniowego) i rozpocząć dożylne leczenie antybiotykowe.

3. Co zrobimy dalej?

Wykonamy teraz dodatkowe badania krwi i PMR, a następnie rozpoczniemy ukierunkowaną antybiotykoterapię.
Dodatkowo będzie prowadzone monitorowanie neurologiczne do czasu ustąpienia objawów.

4. Co to jest opistotonus? Co się w nim dzieje i kto może być nim dotknięty?

Opistotonus to patologiczna pozycja ciała, w której tułów wygina się do tyłu z powodu silnego napięcia mięśniowego (skurczu), zwłaszcza mięśni pleców i szyi.

Występuje głównie przy chorobach ośrodkowego układu nerwowego, na przykład przy tężcu, zapaleniu opon mózgowo‑rdzeniowych, ciężkich zapaleniach mózgu lub uszkodzeniu mózgu na tle niedotlenienia.

Mogą nim być dotknięte noworodki, dzieci lub dorośli, w zależności od choroby podstawowej.

5. Pytania dotyczące udaru (diagnostyka, objawy kliniczne i leczenie).
Proszę zapoznać się z broszurą „Udar”.

6. Szczegółowe badanie neurologiczne – patrz broszury o udarze, migrenie i padaczce.

Notatki

BMI

Definicja i obliczanie
Wskaźnik masy ciała (BMI) jest prostym miernikiem służącym do ogólnej oceny masy ciała. Oblicza się go, dzieląc masę ciała w kilogramach przez kwadrat wzrostu w metrach (kg/m²).

obwodowe porażenie nerwu twarzowego

Definicja
Obwodowe porażenie nerwu twarzowego wynika z uszkodzenia nerwu twarzowego na poziomie obwodowym i prowadzi do porażenia całej dotkniętej strony twarzy.
Obraz kliniczny
Typowe jest upośledzenie mięśni czoła i oka oraz mięśni ust po stronie dotkniętej, czego efektem jest ograniczone marszczenie czoła, zamykanie powieki i ruch kąta ust, na przykład.
Przyczyny i różnicowanie
Możliwymi przyczynami są idiopatyczne porażenie nerwu twarzowego (Bella), czynniki zakaźne takie jak borelioza lub procesy zapalne ucha środkowego. Natomiast porażenie ośrodkowe zwykle dotyczy tylko dolnych mięśni twarzy po stronie przeciwnej, ponieważ czoło jest często oszczędzone.

Obniżona ostrość wzroku

Definicja
Obniżona ostrość wzroku oznacza spadek ostrości widzenia lub upośledzoną wydolność wzrokową.
Znaczenie kliniczne
Współistniejące zaburzenie postrzegania barw (dyschromatopsja) oraz subiektywne zjawiska, takie jak fotopsje, mogą wskazywać na zajęcie nerwu wzrokowego lub siatkówki. W niektórych zakażeniach lub chorobach zapalnych, na przykład w przebiegu neuroboreliozy, zapalenie nerwu wzrokowego może prowadzić do obniżenia ostrości wzroku i zaburzeń rozpoznawania barw.

Dyschromatopsja

Definicja
Dyschromatopsja oznacza zaburzenie rozpoznawania barw, w którym kolory są błędnie rozpoznawane lub nie da się ich odróżnić.
Przyczyny i znaczenie
Takie nieprawidłowości często występują w chorobach nerwu wzrokowego lub siatkówki; dyschromatopsja jest zatem wskazaniem na możliwe zajęcie nerwu wzrokowego lub siatkówki i powinna być oceniana łącznie z innymi objawami (np. obniżona ostrość wzroku, fotopsje).

Fotopsje

Fotopsje

Krótkotrwałe wrażenia świetlne opisywane jako błyski, iskry lub migotanie. Przyczyny obejmują problemy witreoretinalne (np. tylne przyleganie ciała szklistego, uszkodzenia siatkówki), zjawiska migrenowe oraz procesy zapalne drogi wzrokowej.

Znaczenie kliniczne

Fotopsje mogą występować wraz z obniżoną ostrością wzroku, zaburzeniami rozpoznawania barw lub skotomami. Przy zapalnym zajęciu nerwu wzrokowego lub drogi wzrokowej typowe są ból przy ruchu oka i pogorszenie widzenia; jednak krótkotrwałe, obwodowe błyski świetlne sugerują zwłaszcza przyczyny witreoretinalne.

Meningizm-

Meningismus

Termin

Meningismus oznacza kliniczne objawy podrażnienia opon mózgowo-rdzeniowych, typowo sztywność karku, ból głowy i światłowstręt.

Powiązanie z neuroboreliozą

W przebiegu wywołanego przez Borrelia zapalenia ośrodkowego może wystąpić aseptyczne zapalenie opon. Diagnostyka płynu mózgowo-rdzeniowego zwykle wykazuje limfocytarną pleocytozę i podwyższone białko; dodatkowo może występować dowód śródoponowy przeciwciał przeciw Borrelia.

Różnicowanie

W odróżnieniu od bakteryjnego (ropnego) zapalenia opon, forma aseptyczna często nie wykazuje typowego ropnego wysięku, bardzo wysokich temperatur i przeważającej reakcji neutrofilowej w PMR.

Towarzyszące

Objawy towarzyszące

Klasyfikacja pojęciowa

„Towarzyszące” tutaj odnosi się do dodatkowych dolegliwości neurologicznych, które występują obok objawów oponowych.

Stwierdzenie kliniczne

Zaburzenia czucia takie jak hipoestezje, parestezje i osłabienia ruchowe w kończynach górnych wskazują na zajęcie korzeni nerwowych lub nerwów obwodowych. W neuroboreliozie ten zespół często objawia się jako meningo-radikulopatia (objawy przypominające Bannwartha).

Hipoestezje

Hipoestezje

Definicja

Hipoestezje oznaczają zmniejszone odczuwanie dotyku, temperatury lub bólu w obszarze skóry.

Przyczyny i znaczenie kliniczne

Takie obniżenie czucia może występować w chorobach nerwów obwodowych, w radikulopatiach lub w procesach zapalnych korzeni nerwowych. W kontekście neuroboreliozy za hipoestezje może odpowiadać zajęcie korzeni lub nerwów obwodowych.

Parestezje

Krótki tytuł: Parestezje

Parestezje to nieprawidłowe odczucia takie jak mrowienie, „szpilki i igły” lub piekące dysestezje, występujące bez zewnętrznego bodźca. Powstają w wyniku podrażnienia lub dysfunkcji dróg czuciowych i występują zarówno w uszkodzeniach obwodowych (np. korzeniowych), jak i centralnych. W przedstawionym obrazie klinicznym z zesztywnieniem szyi i towarzyszącymi zaburzeniami czucia, parestezje pasują do przyczyny neurogennej, szczególnie przy zajęciu korzeni nerwowych lub rdzenia.

Paresy

Krótki tytuł: Paresy

Paresy oznaczają niedowład częściowy lub obniżenie siły mięśniowej w przeciwieństwie do porażenia całkowitego. Klinicznie przejawiają się jako osłabienie siły, często z upośledzeniem precyzyjnych czynności motorycznych (np. problemy z goleniem się lub trzymaniem sztućców). Przyczyny mogą być zarówno obwodowe (np. korzeniowe), jak i centralne uszkodzenia układu ruchowego; tutaj towarzyszący zespół objawów wskazuje na przyczynę neurogenną kończyn górnych.

Ból pleców

Krótki tytuł: Ból pleców

Nocny, ciągnący ból pleców jest charakterystyczny dla bólu korzeniowego i może występować przy neuroboreliotycznym zajęciu korzeni. Taka symptomatologia opisana jest w literaturze w związku z tzw. meningo-radikulitis Bannwartha, w której dominują bolesne, często jednostronne radikulopatie.

Problemy z koncentracją

Krótki tytuł: Problemy z koncentracją

Zaburzenia koncentracji obejmują deficyty uwagi i pamięci i mogą być wyrazem zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. U pacjentów z podejrzeniem neuroboreliozy takie dolegliwości poznawcze mogą wskazywać na rozproszone lub ogniskowe zajęcie mózgu, ale są nieswoiste i wymagają oceny w kontekście klinicznym.

Przepływ łez lub śliny

Krótki opis
Zmiany w produkcji łez lub śliny mogą wystąpić przy uszkodzeniu nerwu twarzowego o podłożu neurogennym.
Klasyfikacja kliniczna
Nerw twarzowy wpływa na produkcję łez oraz wydzielanie ślinianek podżuchwowych/podjęzykowych poprzez włókna przywspółczulne; dysfunkcja drogi twarzowej może zatem prowadzić do zmniejszonego lub zwiększonego wydzielania łez lub śliny. Objaw jest istotny w połączeniu z innymi oznakami twarzowymi przy ocenie możliwego zajęcia tego nerwu czaszkowego w neuroboreliozie.

Zaburzenia słuchu

Krótki opis
Ubytek słuchu lub brzęczenie w uszach (tinnitus) mogą wskazywać na zaburzenie nerwu słuchowo- przedsionkowego.

Zawroty głowy lub niestabilność chodu

Krótki opis
Uczucia zawrotów głowy i chwiejności podczas chodzenia mogą wskazywać na zaburzenie przedsionkowe lub móżdżkowe.

Stawowe

Krótki opis
Dolegliwości stawowe w boreliozie zwykle występują dopiero w stadium późnym i preferencyjnie dotyczą dużych stawów.

Dreszcze

Dreszcze

Dreszcze to nagłe, silne uczucie zimna towarzyszące mimowolnym, rytmicznym skurczom mięśni. Drżenia mięśniowe służą organizmowi do wytwarzania ciepła i podwyższenia temperatury ciała. Klinicznie dreszcze często występują w przebiegu gorączkowych infekcji lub ogólnoustrojowych reakcji zapalnych i mogą wskazywać na ostre zakażenie. W przypadku silnych lub utrzymujących się dreszczy należy przeprowadzić ocenę lekarską w celu ustalenia przyczyny.

Ugryzienie kleszcza

Ugryzienie kleszcza

Ugryzienie kleszcza występuje, gdy kleszcz wczepia się w skórę; kleszcze są pajęczakami i żywią się krwią ludzi i zwierząt. Przy dłuższym pozostawaniu w skórze mogą przenosić patogeny. Istotne przenoszone patogeny to m.in. Borrelia (powodująca boreliozę) oraz wirusy KZM (cząstecznica kleszczowego zapalenia mózgu), a ryzyko transmisji zależy od rodzaju patogenu i czasu przyczepienia. Po ukąszeniu mogą wystąpić miejscowe zmiany skórne lub późniejsze objawy ogólnoustrojowe; dlatego obserwacja i w razie potrzeby ponowna ocena medyczna są ważne.

Udo

Udo

Udo to bliższy odcinek kończyny dolnej między biodrem a kolanem; zawiera silne grupy mięśniowe oraz tkankę tłuszczową i łączną. Zmiany skórne, urazy oraz ukąszenia owadów i kleszczy występują stosunkowo często w tej okolicy ciała, ponieważ uda są często odkryte podczas aktywności na świeżym powietrzu.

Bezsenność

Bezsenność

Bezsenność odnosi się do utrzymujących się trudności z zasypianiem lub utrzymaniem snu albo niesatysfakcjonującego snu pomimo możliwości spania. Przyczynami mogą być pierwotne zaburzenia snu lub zaburzenia wtórne w związku z dolegliwościami somatycznymi, bólem, stresem psychicznym lub problemami gastrologicznymi.

Zaparcie stolca

Zaparcie stolca

Zaparcie stolca to utrzymujące się zaburzenie defekacji z rzadszymi lub utrudnionymi wypróżnieniami. Przewlekły przebieg może prowadzić do objawów towarzyszących, takich jak ból brzucha, wzdęcia, twarde stolce i dolegliwości odbytu. Przyczyny są różnorodne i obejmują czynniki dietetyczne i stylu życia, działania niepożądane leków oraz choroby neurologiczne lub metaboliczne.

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze oznacza utrzymujące się podwyższone obciążenie ciśnieniem w tętnicach. Typowe mechanizmy patofizjologiczne to zwiększony opór obwodowy naczyń i zmniejszona elastyczność ścian naczyń. Choroba zwiększa ryzyko wystąpienia zdarzeń sercowo-naczyniowych oraz uszkodzeń narządowych.

Powikłania

Możliwe powikłania nadciśnienia

Serce: przerost lewej komory, niewydolność serca, choroba wieńcowa aż do zawału mięśnia sercowego.
Mózg: udar niedokrwienny lub krwotoczny, przemijające zaburzenia krążenia (TIA), encefalopatia nadciśnieniowa.
Nerki: nefroskleroza tętnicza z postępującym pogorszeniem funkcji nerek.
Naczynia: przyspieszone zmiany miażdżycowe, powstawanie tętniaków i choroba tętnic obwodowych.
Oczy: retinopatia nadciśnieniowa z możliwymi zaburzeniami widzenia aż do ślepoty.

Astma oskrzelowa

Astma oskrzelowa

Definicja i objawy: Przewlekła zapalna choroba dróg oddechowych charakteryzująca się nawracającymi epizodami duszności, kaszlu, uczucia ściskania w klatce piersiowej i świszczącego oddechu.
Przyczyny: Predyspozycja genetyczna, uczulenia alergiczne, zakażenia dróg oddechowych, czynniki środowiskowe i wysiłek fizyczny mogą go wywołać.
Rozpoznanie: Oparte na wywiadzie, badaniu fizykalnym i testach czynnościowych płuc; dodatkowo można wykonać badania alergiczne.
Zasady leczenia: Unikanie lub ograniczanie czynników wyzwalających oraz leczenie farmakologiczne w celu kontroli objawów i zmniejszenia zapalenia.
Grupy leków i ważne uwagi:
– Krótkodziałające i długodziałające agoniści beta-2 (np. salbutamol krótko działający, salmeterol długo działający): rozkurczają mięśniówkę oskrzeli i stosowane są do szybkiej kontroli objawów lub dłuższej bronchodilatacji. Działania niepożądane mogą obejmować tachykardię, drżenie i zaburzenia elektrolitowe.
– Inhalacyjne kortykosteroidy: mają działanie przeciwzapalne w drogach oddechowych i stanowią centralne leczenie podtrzymujące kontrolujące zapalenie. Ważne działania niepożądane to miejscowe drożdżakowe zakażenia jamy ustnej (kandydoza) i chrypka; efekty ogólnoustrojowe są możliwe w zależności od dawki.
Dodatkowo do opieki należą indywidualne działania edukacyjne pacjenta w celu poprawy samodzielnego radzenia sobie i kontroli objawów.

Katar

Katar (katar sienny)

Definicja i objawy: Zapalenie błony śluzowej nosa z nasilonym wydzielaniem, kichaniem, zatkaniem nosa i zwykle wodnistą wydzieliną. W katarze alergicznym występuje swędzenie i często objawy oczodołowe.

Przyczyny i czynniki wywołujące: Może mieć charakter alergiczny (np. pyłki, roztocza, sierść zwierząt) lub niealergiczny. Sezonowe narażenie na pyłki jest typową przyczyną nawracających objawów wiosną.

Postępowanie: Leczenie zależy od przyczyny; środki obejmują unikanie czynników wyzwalających, farmakoterapię objawową oraz, u odpowiednich pacjentów, immunoterapię swoistą.

Egzema

Egzema (atopowe zapalenie skóry)

Główna informacja: Przewlekła zapalna choroba skóry z świądem, suchością skóry i przebiegiem nawrotowym.

Epidemiologia i lokalizacja: U niemowląt często zajęte są twarz i zgięcia kończyn; u starszych dzieci i dorosłych zmiany występują częściej w zgięciach łokci i kolan, na dłoniach i twarzy.

Przyczyny i czynniki wywołujące: Choroba opiera się na kombinacji predyspozycji genetycznej, zaburzonej bariery skórnej, mechanizmów immunologicznych i czynników zewnętrznych (np. drażniące substancje, alergeny, stres).

Zasady leczenia: Podstawą jest pielęgnacja skóry za pomocą emolientów i unikanie znanych czynników wyzwalających; w razie potrzeby stosuje się dodatkowo terapie przeciwzapalne.

Ból szyi

Ból szyi (cervicalgia)

Definicja i dolegliwości: Ból w okolicy odcinka szyjnego kręgosłupa, często ze ograniczeniem ruchomości; ból może promieniować do barków lub ramion.

Przyczyny: Często mięśniowe z powodu złej postawy lub przeciążenia; możliwe są również zmiany zwyrodnieniowe odcinka szyjnego, problemy z krążkami międzykręgowymi, urazy lub choroby zapalne.

Znaki ostrzegawcze: Towarzysząca gorączka, niewyjaśniona utrata masy ciała, nocne poty lub deficyty neurologiczne, takie jak utrata siły, zaburzenia czucia lub zmniejszone odruchy, wskazują na pilniejszą ocenę.

Metoprolol

Metoprolol

Klasa: sekwencyjny beta-1 bloker receptorów adrenergicznych.

Działanie: Tłumi wpływ współczulnego układu nerwowego na serce, prowadząc do zwolnienia rytmu serca i zmniejszenia kurczliwości; w ten sposób obniża ciśnienie krwi i zmniejsza obciążenie mięśnia sercowego.

Wskazania: Stosowany m.in. w nadciśnieniu tętniczym, niektórych zaburzeniach rytmu, chorobie wieńcowej/dławicy piersiowej oraz w prewencji wtórnej po zdarzeniach sercowych; może być również stosowany w profilaktyce migreny.

Ważne ryzyka i uwagi: Częste działania niepożądane to zmęczenie, zawroty głowy i bradykardia; mogą wystąpić dolegliwości żołądkowo-jelitowe i chłodne kończyny. Ostrożność u pacjentów z nadreaktywnością oskrzeli, ponieważ beta-blokery kardioselektywne nadal mogą wywołać objawy oskrzelowe. Należy unikać nagłego odstawienia, gdyż objawy sercowe mogą się nasilić.

Ibuprofen

Ibuprofen

Klasa: niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ).

Działanie: Hamuje enzymy cyklooksygenazy, zmniejszając w ten sposób powstawanie niektórych prostaglandyn, co daje efekt przeciwbólowy i przeciwzapalny.

Zastosowanie: Do krótkotrwałego leczenia bólu, gorączki i dolegliwości zapalnych.

Postacie dawkowania: Dostępny m.in. w postaci tabletek, kapsułek, zawiesin doustnych i czopków.

Ważne ryzyka: Może powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe aż do uszkodzenia błony śluzowej, zwiększać ryzyko krwawień i upośledzać funkcję nerek przy długotrwałym stosowaniu lub odwodnieniu. Możliwe reakcje alergiczne. Wymagana jest ostrożność przy niektórych schorzeniach współistniejących i terapii skojarzonej.

Movicol

Movicol

Klasa: środek przeczyszczający osmotyczny (polietylenoglikol/macrogol).

Działanie: Zwiększa ilość wody w świetle jelita, ułatwiając pasaż stolca przez zmiękczenie i zwiększenie objętości stolca.

Wskazanie: Leczenie objawowe zaparć.

Ważne ryzyka: Może powodować wzdęcia, ból brzucha i biegunkę; nie stosować przy podejrzeniu niedrożności jelit ani przy znacznej odwodnieniu. Przy długotrwałym lub bardzo rozległym stosowaniu możliwe są zaburzenia elektrolitowe.

Foster

Foster

Skład: Inhalator kombinowany zawierający kortykosteroid wziewny i długo działający agonistę beta-2.

Mechanizm działania: Kortykosteroid zmniejsza zapalenie dróg oddechowych; długo działający agonista beta-2 powoduje długotrwały rozkurcz oskrzeli przez stymulację receptorów beta-2.

Wskazanie: Do regularnej terapii podtrzymującej w astmie i w niektórych przypadkach do kontroli objawów w POChP. Nie nadaje się do leczenia ostrego duszności.

Uwaga dotycząca stosowania: Po inhalacji zaleca się płukanie jamy ustnej, aby zmniejszyć ryzyko miejscowych zakażeń grzybiczych jamy ustnej.

Działania niepożądane i środki ostrożności: Możliwe działania niepożądane to drżenie, kołatanie serca, chrypka i miejscowe zakażenia grzybicze. Ostrożność u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi lub występowaniem nietypowych objawów.

Urzędowy

Urzędnik w ratuszu

Zakres obowiązków: Załatwianie spraw administracji samorządowej, takich jak meldunkowy rejestr mieszkańców, wydawanie dokumentów tożsamości, rozpatrywanie wniosków budowlanych oraz zarządzanie sprawami socjalnymi i finansowymi.

Cel roli: Zapewnienie zgodnej z prawem realizacji przepisów samorządowych oraz wspieranie obywateli w sprawach administracyjnych.

Udar mózgu

Udar mózgu

Definicja: Udar mózgu występuje na skutek nagłej utraty dopływu krwi do obszaru mózgu, w wyniku czego dotknięte komórki nerwowe przestają otrzymywać wystarczającą ilość tlenu i substancji odżywczych.

Obraz kliniczny: Typowymi następstwami są nagłe, ogniskowe deficyty neurologiczne, takie jak jednostronne osłabienie lub porażenie, zaburzenia mowy, zaburzenia widzenia lub zmiany świadomości.

Przyczyny: Najczęściej leży u niego zator tętniczy (udar niedokrwienny); rzadziej przyczyną jest krwotok do tkanki mózgowej (udar krwotoczny).

Pilność: Udar wymaga natychmiastowej oceny diagnostycznej i szybkiego postępowania terapeutycznego, ponieważ powodzenie leczenia zależy od czasu.

Rak piersi

Rak piersi (carcinoma mammæ)

Definicja: Rak piersi to złośliwy nowotwór gruczołowej tkanki piersi.

Rozsiew: Komórki nowotworowe mogą miejscowo naciekać tkanki otaczające i tworzyć odległe przerzuty drogami limfatycznymi lub krwionośnymi, najczęściej w węzłach chłonnych, kościach, płucach lub wątrobie.

Objawy kliniczne: Nieprawidłowości mogą obejmować wyczuwalne guzki, zmiany skórne piersi, cofanie brodawki sutkowej lub wydzielinę z brodawki.

Zasady leczenia: Leczenie jest indywidualizowane i może obejmować chirurgię, radioterapię oraz terapie systemowe, takie jak terapia hormonalna czy chemioterapia. Wczesne wykrycie poprawia rokowanie.

Porażenie Bella

Porażenie Bella (idiopatyczne obwodowe porażenie nerwu twarzowego)

Definicja: Porażenie Bella to nagłe, jednostronne porażenie nerwu twarzowego bez wykrywalnej przyczyny.

Patofizjologia: Podejrzewa się reakcję zapalną z obrzękiem nerwu w jego kanale kostnym, prowadzącą do upośledzenia funkcji.

Cechy kliniczne: Charakterystyczne objawy to opadanie kącika ust, trudność w całkowitym zamknięciu oka oraz zmniejszenie mimiki twarzy, w tym brak marszczenia czoła po stronie zajętej.

Podejście terapeutyczne: Leczenie zwykle obejmuje leki przeciwzapalne (np. kortykosteroidy), środki ochrony oka oraz wspomagające ćwiczenia fizjoterapeutyczne.

Radzikulopatia

Radzikulopatia

Definicja: Radikulopatia oznacza uszkodzenie lub podrażnienie korzenia nerwowego rdzeniowego z odpowiadającymi temu efektami segmentowymi.

Przyczyny: Do częstych przyczyn należą wypadnięcie dysku, zwyrodnieniowe zwężenie otworów międzykręgowych, rzadziej guzy lub procesy zapalne.

Obraz kliniczny: Typowe są ostre, dermatomowo promieniujące bóle, zaburzenia czucia, parestezje oraz ewentualnie segmentowe osłabienie mięśni lub zmiany odruchów.

Diagnostyka i terapia: Ocena opiera się na badaniach klinicznych i obrazowych; leczenie obejmuje metody zachowawcze, takie jak leczenie bólu i fizjoterapia, oraz opcje zabiegowe lub chirurgiczne przy utrzymującym się nasilonym bólu lub progresji deficytów neurologicznych.

Babeszjoza

Przegląd
Babeszjoza to choroba przenoszona przez kleszcze, wywoływana przez wewnątrzkrwinkowe pierwotniaki z rodzaju Babesia.
Działanie patogenu i obraz kliniczny
Pasożyty zakażają erytrocyty i mogą powodować chorobę hemolityczną, prowadzącą do gorączki, dreszczy, osłabienia wydolności, bólów mięśniowych, a w razie potrzeby żółtaczki i niedokrwistości. Kliniczny obraz przypomina malarię z powodu cytotoksycznego działania na erytrocyty.
Szczególne grupy ryzyka
U pacjentów z osłabionym układem odpornościowym lub po splenektomii zakażenia częściej przebiegają ciężko.
Diagnostyka i terapia
Rozpoznanie opiera się na badaniu mikroskopowym lub wykrywaniu molekularnym. Standardowe schematy leczenia stosują kombinacje leków przeciwpierwotniakowych; w ciężkich przypadkach stosuje się alternatywne kombinacje z uznanymi lekami przeciwinfekcyjnymi. Informacje o dawkowaniu zależą od ciężkości i indywidualnych okoliczności i muszą być ustalone przez lekarza.

Grzybica skóry gładkiej (tinea corporis)

Definicja i patogeny
Tinea corporis to powierzchowna grzybica dermatofitowa skóry tułowia, wywoływana przez dermatofity takie jak gatunki Trichophyton i Microsporum.
Obraz kliniczny
Typowe są owalne do okrągłych, złuszczające się i często swędzące rumienie z centralnym oczyszczeniem; zwykle zajęte są tułów, ramiona i nogi.
Terapia
Przy ograniczonych zmianach stosuje się miejscowo działające leki przeciwgrzybicze; przy rozległych lub nawrotowych zakażeniach może być konieczne leczenie ogólnoustrojowe. Istotne są również środki higieniczne i unikanie kontaktu.

Ciśnienie krwi

Co to jest ciśnienie krwi i jak się je mierzy
Ciśnienie krwi opisuje ciśnienie krwi krążącej w naczyniach tętniczych i podawane jest jako ciśnienie skurczowe oraz rozkurczowe.
Urządzenia i procedura
Ciśnienie krwi zwykle mierzy się za pomocą mankietu napełnianego powietrzem wraz z manometrem; przy pomiarze ręcznym używa się stetoskopu do osłuchiwania tonów Korotkowa. Ważny jest prawidłowy rozmiar mankietu oraz ustawienie ramienia na poziomie serca.
Znaczenie
Pomiar ciśnienia krwi jest jednym z podstawowych parametrów życiowych i dostarcza ważnych informacji o stanie układu sercowo-naczyniowego.

Częstość oddechów

Definicja i znaczenie
Częstość oddechów wskazuje liczbę oddechów na minutę i jest istotnym parametrem życiowym.
Normy i nieprawidłowości
U dorosłych norma częstości oddechów zazwyczaj mieści się w przedziale około 12–20 oddechów na minutę; wartości powyżej nazywane są tachypneą, a poniżej bradypneą.
Pomiar
Najpewniejszy sposób rejestracji częstości oddechów to bezpośrednia obserwacja ruchów klatki piersiowej lub brzucha przez 30–60 sekund; należy unikać świadomego wpływu pacjenta na oddychanie.

Saturacja tlenu

Saturacja tlenu — zasada pomiaru i uwagi praktyczne

Saturacja tlenu opisuje stosunek wysyconej tlenem hemoglobiny do całkowitej hemoglobiny we krwi i rutynowo mierzy się ją nieinwazyjnie za pomocą pulsoksymetru. Urządzenie zakłada się zwykle na palec, palec stopy lub płatek ucha i mierzy względne natlenienie na podstawie absorpcji światła.

Przy interpretacji należy uwzględnić zaburzenia perfuzji obwodowej, ruch, lakier do paznokci lub substancje obce oraz niektóre formy hemoglobiny (np. karboksy-/methemoglobina), ponieważ mogą one zafałszować pomiary.

Temperatura ciała

Temperatura ciała — miejsca pomiaru i wartości porównawcze

Temperaturę ciała można mierzyć w różnych miejscach; pomiar doodbytniczy uważany jest za najbliższy temperaturze rdzeniowej i dlatego często stosowany jako wartość odniesienia.
Pachowa: dodać +0,5 °C,
Doustna: dodać +0,3–0,5 °C
Doodbytnicza: uważana za wartość referencyjną

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top