Zapalenia jelit (IBD) — wyjaśnienie: Ten artykuł przedstawia praktyczny przegląd choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Omawia typowe objawy, istotne rozpoznania różnicowe, podejście diagnostyczne, różnice między chorobą Leśniowskiego-Crohna a wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, a także cechy kliniczne często pojawiające się na egzaminie z języka medycznego (FSP), egzaminie wiedzy (KP), w M3 i w codziennej praktyce klinicznej.
Zapalenia jelit
Główny problem
- Pacjenci zazwyczaj w wieku około 40 lat zgłaszają kurczowe bóle w nadbrzuszu i wodnistą biegunkę utrzymującą się przez 2–3 tygodnie.
- Często w wywiadzie występują podobne zaostrzenia, jednak łagodniejsze i krótsze. Początek choroby często we wczesnej dorosłości, zwykle między 20. a 30. rokiem życia.
- Objawy mogły nasilić się w ciągu ostatnich kilku dni.
Rozpoznania różnicowe
| Rozpoznanie różnicowe | Typowe objawy | Diagnostyka |
|---|---|---|
| Zapalenie jelita (IBD: choroba Leśniowskiego-Crohna / wrzodziejące zapalenie jelita grubego) |
Nawracające kurczowe bóle brzucha, biegunka, często wodnista lub krwisto-śluzowa, utrata masy ciała, zmęczenie, pozajelitowe objawy, np. zapalenie stawów lub zmiany skórne. | Wywiad, badania laboratoryjne (CRP, OB, morfologia, kalprotektyna), badanie stolca, kolonoskopia z biopsjami, obrazowanie (MRI/CT jamy brzusznej). |
| Rak jelita grubego | Zmiana rytmu wypróżnień, zaparcia lub biegunka, krew w stolcu, utajona lub widoczna, ból brzucha, anemia, utrata masy ciała. | Badanie per rectum, kolonoskopia z pobraniem wycinków, CT/MRI jamy brzusznej, marker nowotworowy (CEA). |
| Zapalenie uchyłków | Zwykle > 50 lat; ból w lewym dolnym kwadrancie brzucha, gorączka, tkliwość w lewym dole biodrowym, nudności, ewentualnie zaparcia lub biegunka; w skomplikowanych przypadkach możliwy przebieg z cechami otrzewnowymi. | Wywiad, badanie fizykalne, badania laboratoryjne (CRP, leukocyty), USG, CT jamy brzusznej jako złoty standard przy skomplikowanym lub niejasnym zapaleniu uchyłków. |
| Bakteryjne/infekcyjne zapalenie jelit (wirusowe / bakteryjne / pasożytnicze) |
Nagły początek biegunki, wodnista, krwista lub śluzowa, ból brzucha, gorączka, wymioty, wywiad narażenia, np. podróż lub zepsute jedzenie. | Posiew stolca, PCR/test antygenowy, badanie pasożytnicze, morfologia, CRP. |
| Zespół jelita drażliwego (IBS) |
Przewlekłe nawracające bóle brzucha, poprawa po wypróżnieniu, naprzemienne zaburzenia rytmu wypróżnień, biegunka lub zaparcia, brak alarmujących objawów takich jak krew, utrata masy ciała czy gorączka. | Rozpoznanie z wykluczenia: prawidłowe wartości badań laboratoryjnych, prawidłowa kolonoskopia, prawidłowa kalprotektyna. |
Choroba Leśniowskiego-Crohna kontra wrzodziejące zapalenie jelita grubego
| Cechy | Choroba Leśniowskiego-Crohna | Wrzodziejące zapalenie jelita grubego |
|---|---|---|
| Lokalizacja zajęcia | Przełyk do odbytu | Jelito grube |
| Niespojenie zmian (ogniska przeskakujące) |
+ | − |
| Zapalenie całej grubości ściany (transmuralne) | + | − |
| Rodzaj owrzodzeń | Zwykle miejscowe | Ciągłe |
| Choroba okołoodbytnicza (szczeliny, brodawki skórne) |
+ | − |
| Obfite krwawienia | − | Częściej występują |
| Fistule | + | − |
| Zwężenia | + | − |
| Gorączka / utrata masy ciała | W rozległej i ciężkiej chorobie | W rozległej i ciężkiej chorobie |
Uwaga
Przy raku jelita grubego lub kolitisie zwykle należy spodziewać się krwawienia z odbytu (hematochezji).
W chorobie Leśniowskiego-Crohna typ krwawienia zależy od miejsca zajęcia: zajęcie górnego odcinka przewodu pokarmowego częściej powoduje smoliste stolce (melena), natomiast choroba dystalna częściej powoduje krwawienie z odbytu (hematochezję).
Należy szczególnie zapytać o dolegliwości urologiczne i ginekologiczne – nie tylko w kontekście rozpoznań różnicowych, ale także w celu oceny ewentualnego rozszerzenia choroby, na przykład w zakresie powstawania przetok.
Dla patogenów wirusowych typowo oczekujemy najpierw nudności i wymiotów, a następnie biegunki, które zwykle ustępują samoistnie w ciągu tygodnia.
Zatrucie pokarmowe zwykle nie trwa długo.
Podstawą leczenia w ostrej fazie biegunki jest uzupełnianie płynów i elektrolitów, oprócz ukierunkowanej terapii przyczynowej.
