بیماریهای التهابی مزمن روده (CED) بهطور قابلفهم توضیح داده شده: این مطلب یک مرور عملی درباره بیماری کرون و کولیت اولسراتیو ارائه میدهد. مواردی از قبیل علائم شایع، تشخیصهای افتراقی مهم، روند تشخیصی، تفاوتهای میان بیماری کرون و کولیت اولسراتیو و ویژگیهای بالینی که در آزمون زبان تخصصی (FSP)، آزمون دانش (KP)، در M3 و در زندگی بالینی روزمره اغلب پرسیده میشوند، مورد بحث قرار میگیرند.
بیماریهای التهابی مزمن روده
شکایت اصلی
- معمولاً بیماران حدود 40 سالگی گزارش میدهند که از 2–3 هفته قبل دردهای اپیگاستریک بهصورت کرامپی و اسهال آبکی داشتهاند.
- اغلب در سابقه حملات مشابهی وجود دارد، اما با شدت و مدت کمتر. شروع بیماری اغلب در جوانی بزرگسالی، معمولاً بین 20 تا 30 سالگی است.
- علاوه بر این در روزهای اخیر ممکن است علائم تشدید شده باشند.
تشخیصهای افتراقی
| تشخیص افتراقی | علائم معمول | روشهای تشخیصی |
|---|---|---|
| بیماری التهابی مزمن روده (CED: بیماری کرون / کولیت اولسراتیو) |
دردهای شکمی مکرر و کرامپی، اسهال که اغلب آبکی یا خونی-مخاطی است، کاهش وزن، خستگی، تظاهرهای خارجرودهای مانند آرتریت یا تغییرات پوستی. | سابقهگیری، آزمایشهای آزمایشگاهی (CRP, BSG, Blutbild, Calprotectin), بررسی مدفوع، کولونوسکوپی با بیوپسیها، تصویربرداری (MRT/CT Abdomen). |
| سرطان کولون | تغییر در الگوی مدفوع، یبوست یا اسهال، خون در مدفوع، پنهان یا آشکار، درد شکم، کمخونی، کاهش وزن. | معاینه رکتال، کولونوسکوپی با بیوپسی، CT/MRT شکم، مارکرهای تومور (CEA). |
| دیوِرتیکولیت | معمولاً > 50 سال؛ درد ناحیه تحتانی شکم سمت چپ، تب، فشار درد در پایینتنه چپ، تهوع، در صورت لزوم یبوست یا اسهال؛ در موارد پیچیده ممکن است پریتونیت وجود داشته باشد. | سابقهگیری، معاینه بالینی، آزمایشها (CRP, Leukozyten), سونوگرافی، CT-Abdomen بهعنوان استاندارد طلا در دیوریتیکولیت پیچیده یا نامشخص. |
| انتروکولیت عفونی (ویروسی / باکتریایی / پارازیتی) |
شروع حاد اسهال، آبکی، خونی یا مخاطی، درد شکم، تب، استفراغ، سابقه تماس مانند سفر یا غذای فاسد. | کشت مدفوع، PCR/آزمایش آنتیژن، بررسی پارازیتولوژیک، شمارش خون، CRP. |
| سندروم روده تحریکپذیر (IBS) |
درد شکمی مزمن و عودکننده، بهبود پس از اجابت مزاج، تغییرات متناوب عادات دفع، اسهال یا یبوست، بدون علائم هشداری مانند خون، کاهش وزن یا تب. | تشخیص افتراقی از طریق حذف: آزمایشهای طبیعی، کولونوسکوپی طبیعی، Calprotectin طبیعی. |
بیماری کرون در برابر کولیت اولسراتیو
| ویژگیها | بیماری کرون | کولیت اولسراتیو |
|---|---|---|
| محل درگیری | مری تا مقعد | کولون |
| درگیری ناپیوسته (Skip lesions) |
+ | − |
| التهاب تمامجداره | + | − |
| نوع زخمها | معمولاً موضعی | پیوسته |
| بیماریهای پری آنال (شکافها، ماریسکها) |
+ | − |
| خونریزی شدید | − | شایعتر |
| فیستولها | + | − |
| تنگیها | + | − |
| تب / کاهش وزن | در صورت درگیری گسترده و شدید | در صورت درگیری گسترده و شدید |
نکات
در سرطان کولون یا کولیت معمولاً خونی شدن مدفوع (هماتوکزی) شایع است.
در بیماری کرون نوع خونریزی بستگی به محل درگیری دارد: در درگیری بخش فوقانی دستگاه گوارش بیشتر ملنا رخ میدهد، در درگیری دیستالتر اما هماتوکزی دیده میشود.
باید بهطور هدفمند درباره شکایات ارولوژیک و ژنیکولوژیک سؤال کنیم – نه فقط در چارچوب تشخیص افتراقی، بلکه برای ارزیابی احتمال گسترش بیماری، برای مثال در قالب تشکیل فیستولها.
در عفونتهای ویروسی معمولاً ابتدا تهوع و استفراغ انتظار میرود، سپس اسهال که معمولاً خودمحدودکننده بوده و در عرض یک هفته فروکش میکند.
مسمومیت غذایی معمولاً طولانی مدت نیست.
اساس درمان در فاز حاد اسهال، جایگزینی مایعات و الکترولیتها است، جدا از درمان علتمحور.
