Krok 1
Sprawdź imię i datę
Krok 2
Dane techniczne
Odprowadzenia: 12-odprowadzeniowe EKG (I, II, III, aVR, aVL, aVF, V1–V6)
Prędkość: 25 mm/s
Kalibracja: 10 mm/mV → krzywa kalibracyjna z odchyleniem 1 mV = 10 mm widoczna
Jakość: dobrze ocenialne
Jedno małe pole o boku 1 mm odpowiada 0,04 sekundy (40 ms), podczas gdy jedno duże pole o boku 5 mm odpowiada 0,2 sekundy (200 ms, czyli jednej piątej sekundy).
Kształty fal w EKG
Fala P
Obraz rozprzestrzeniania pobudzenia w przedsionkach (depolaryzacja przedsionkowa).
Normalna fala P ma zazwyczaj wysokość poniżej 2,5 mm i szerokość krótszą niż 0,12 sekundy.
W obecnym rytmie zatokowym fale P w odprowadzeniu aVR są zawsze ujemne, a w odprowadzeniu II dodatnie.
Ponadto fale P we wszystkich odprowadzeniach mają podobne, choć nie całkowicie identyczne kształty.
Zespół QRS
Odtwarza rozprzestrzenianie pobudzenia w komorach serca (depolaryzacja komorowa). Składa się z załamków Q, R i S.
Pierwsze ujemne wychylenie w zespole QRS (poniżej linii zerowej) nazywa się załamkiem Q.
Pierwsze dodatnie wychylenie w zespole QRS nazywa się załamkiem R.
Jeśli po załamku R następuje ujemne wychylenie, mówi się o załamku S.
Fala T
Odwzorowuje powrót mięśnia komór do stanu spoczynku (repolaryzacja komorowa). Początek odcinka ST na końcu zespołu QRS nazywa się punktem J.
Normalna fala T ma asymetryczny kształt – jej szczyt jest bliżej końca fali niż początku.
Przejście między odcinkiem ST a falą T nie jest jednoznaczne do określenia i zazwyczaj nie można go precyzyjnie ustalić.
Normalna fala T w odprowadzeniu aVR jest zawsze ujemna, w odprowadzeniu II dodatnia, a u dorosłych od odprowadzenia V3 również dodatnia.
Fala U
Małe dodatkowe wychylenie po fali T. Jest związana z ostatnią fazą repolaryzacji komorowej, przy czym dokładny mechanizm nie jest pewny.
Należy zauważyć, że fale w EKG mogą się na siebie nakładać, np. przy tachyarytmiach. Można wtedy zmienić prędkość zapis EKG, aby wyraźniej odróżnić poszczególne kształty fal. Przy tachyarytmiach zwykle zwiększa się prędkość (np. z 25 mm/s do 50 mm/s), aby lepiej rozpoznać nakładające się fale, takie jak fala P i fala T.
Odcinki w EKG
Odcinki to części EKG leżące między końcem jednej fali a początkiem następnej fali.
Odcinek PR
Zakres: od końca fali P do początku zespołu QRS.
Proces: tutaj rozpoczyna się repolaryzacja przedsionków (postępuje ona podczas zespołu QRS i kończy się w odcinku ST).
Interwał PR może się nieznacznie różnić w różnych odprowadzeniach; przy pomiarze ręcznym należy zapisać najkrótszy z tych interwałów.
U dorosłych normalny interwał PR mieści się między 0,12 a 0,20 sekundy.
Odcinek TP
Zakres: od końca fali T do początku fali P.
Znaczenie: przedstawia elektryczny okres spoczynku serca.
Szczególność: służy jako linia bazowa (linia odniesienia) do oceny odchyleń w odcinkach PR i ST, np. przy ostrej zapaleniu osierdzia lub niedokrwieniu mięśnia sercowego.
Odcinek ST
Zakres: od końca zespołu QRS do początku fali T.
Znaczenie: reprezentuje repolaryzację komorową (wraz z falą T jako „kompleks ST-T”).
Znaczenie kliniczne: uniesienia lub obniżenia odcinka ST są kluczowymi oznakami niedokrwienia lub zawału.
Normalny odcinek ST jest zazwyczaj izoelektryczny (tzn. na linii podstawowej, ani dodatni ani ujemny). Może jednak być również fizjologicznie lekko uniesiony lub obniżony – zwykle o mniej niż 1 mm.
Przejście między końcem zespołu QRS a początkiem odcinka ST nazywa się punktem J.
Interwały EKG
Interwały obejmują co najmniej jedną pełną falę.
Interwał PR
Mierzony od początku fali P do początku zespołu QRS.
Pokazuje czas przewodzenia pobudzenia od przedsionków do komór.
Interwał PR może się nieznacznie różnić w różnych odprowadzeniach; przy pomiarze ręcznym należy zapisać najkrótszy z tych interwałów.
U dorosłych normalny interwał PR mieści się między 0,12 a 0,20 sekundy.
Czas trwania zespołu QRS (interwał QRS)
Mierzony od początku do końca zespołu QRS.
Odpowiada długości pobudzenia komorowego (depolaryzacji komorowej).
Interwał QT
Mierzony od początku QRS do końca fali T.
Obejmuje cały czas depolaryzacji i repolaryzacji komór.
Jeśli ten interwał jest skorygowany o częstość serca, nazywa się go QTc.
Wraz ze wzrostem częstości serca (skrócone RR) zwykle skraca się także interwał QT; przy spadku częstości serca (wydłużone RR) interwał QT odpowiednio się wydłuża.
Do oceny należy zmierzyć interwał QT w odprowadzeniu (lub odprowadzeniach), w którym jest najdłuższy.
Interwał QT można łatwo obliczyć za pomocą aplikacji.
Interwał RR (QRS–QRS)
Mierzony od tego samego punktu zespołu QRS (np. załamek R) do tego samego punktu następnego zespołu QRS.
Z tego wynika częstość akcji serca:
Częstość akcji serca [bpm] = 60 / interwał RR [s].
Częstość akcji serca (małe pola) = 60 / (liczba małych pól × 0,04)
Częstość akcji serca (duże pola) = 300 / liczba dużych pól między dwoma załamkami R
Zazwyczaj interwał PP odpowiada interwałowi RR, zwłaszcza w rytmie zatokowym.
Przy arytmiach mogą się one od siebie różnić (np. przy rytmie zatokowym z całkowitym blokiem AV).
|
Kategoria |
Elementy |
Opis |
|
Kształty fal (5) |
P, QRS, ST, T, U |
Wychylenia elektryczne w EKG |
|
Interwały (4) |
PR, QRS, QT/QTc, RR/PP |
Okresy czasu obejmujące co najmniej jedną falę |
|
Odcinki (3) |
PR, ST, TP |
Odcinki między dwoma falami |
Aktywność elektryczna w EKG nie jest tożsama ze skurczem mechanicznym mięśnia sercowego.
Skurcz mechaniczny rozpoczyna się zwykle około 200 milisekund po pobudzeniu elektrycznym (depolaryzacji).
Jeśli fala P w odprowadzeniu I jest ujemna, może to wskazywać na dextrokardię lub na zamienione ustawienie elektrod (lewa ↔ prawa).
Wychylenie skierowane ku górze nazywa się dodatnim .
Taka dodatnia fala pojawia się w odprowadzeniu, gdy pobudzenie elektryczne (depolaryzacja) serca rozprzestrzenia się w kierunku bieguna dodatniego tego odprowadzenia.
Fale P i T są zazwyczaj dodatnie we wszystkich odprowadzeniach kończynowych, z wyjątkiem aVR.
Fala skierowana ku dołowi nazywa się ujemną.
Powstaje, gdy pobudzenie elektryczne porusza się w kierunku bieguna ujemnego – lub od bieguna dodatniego, czyli w przeciwnym kierunku.
Załamki P i T w odprowadzeniu aVR są zazwyczaj ujemne, ponieważ pobudzenie oddala się od bieguna dodatniego.
Odchylenie częściowo dodatnie i częściowo ujemne nazywa się bifazyczne.
Odchylenie lub załamek, który leży w linii podstawowej, nazywa się izoelektryczny .
Odprowadzenia kończynowe (Limb Leads)
Standardowe odprowadzenia kończynowe: I, II i III
Są one tworzone według Einthovena.
Obowiązuje zależność:
odprowadzenie I + odprowadzenie III = odprowadzenie II
Elektroda na prawej nodze służy wyłącznie jako uziemienie elektryczne.
Wzmacniane jednobiegunowe odprowadzenia kończynowe: aVR, aVL i aVF
Obowiązuje: aVR + aVL + aVF = 0
Przedsercowe (piersiowe) odprowadzenia: V1 do V6
Aby znaleźć czwarte międzyżebrze, kładzie się palec na górnej krawędzi mostka i przesuwa go powoli w dół. Około 4 cm niżej wyczuwa się małą poziomą listwę – tzw. kąt Ludovici (kąt Louisa). W tym miejscu rękojeść mostka (manubrium sterni) przechodzi w trzon mostka (corpus sterni).
Drugie międzyżebrze znajduje się bezpośrednio poniżej i lekko na bok od tego punktu. Odliczając dwa pola w dół, dochodzi się do czwartego międzyżebrza – tam umieszcza się odprowadzenie V1.
Ponieważ tkanka piersiowa może utrudniać dokładne umiejscowienie elektrod, odprowadzenia przedsercowe (V3 do V6) powinny być umieszczone możliwie pod tkanką piersiową, aby zapewnić precyzyjne i powtarzalne położenie.
V2: w czwartym międzyżebrzu po lewej stronie mostka
V3: pomiędzy V2 i V4 na linii prostej
V4: w piątym międzyżebrzu na linii środkowo-obojczykowej (linia środkowa obojczyka)
V5: na przedniej linii pachowej, na tej samej wysokości co V4
V6: na środkowej linii pachowej, również na wysokości V4
Jeżeli elektrody są umieszczone zbyt wysoko, rejestruje się napięcia z wyższych przestrzeni międzyżebrowych, co prowadzi do błędnych odprowadzeń.
Brodawek sutkowych nie wolno używać jako punktu orientacyjnego – ani u mężczyzn, ani u kobiet – ponieważ ich położenie jest silnie zróżnicowane indywidualnie.
Zespół QRS
Zespół QRS jest w odprowadzeniach prawej przedsercowych oraz w aVR zwykle przeważnie ujemny, podczas gdy w lewostronnych odprowadzeniach piersiowych i w odprowadzeniu II przeważnie dodatni.
Pierwsza faza pobudzenia powoduje w V1 małe dodatnie wychylenie (fala r) a jednocześnie w V6 małe ujemne wychylenie (fala q).
W dalszej kolejności V1 wykazuje głęboką ujemną falę S, podczas gdy V6 ma wysoką dodatnią falę R .
Mała początkowa fala r odpowiada rozprzestrzenianiu się pobudzenia z lewa na prawo w przegrodzie.
Ujemna fala S w V1 odzwierciedla drugą fazę rozchodzenia się pobudzenia komór, przy której pobudzenie odchodzi od prawej komory i kieruje się ku dominującej lewej komorze – i odwrotnie w V6.
Zazwyczaj znajduje się strefa przejściowa (transition zone) w obszarze V3 do V4, czyli tam, gdzie fala R i S są mniej więcej tej samej wielkości. Oznacza ona przejście od przeważnie ujemnej do przeważnie dodatniej konfiguracji QRS nad ścianą klatki piersiowej.
Innymi słowy: od V1 do V6 zwykle obserwuje się ciągły wzrost amplitudy fali R – mówi się o prawidłowej progresji fali R.
Oś elektryczna serca
W EKG większości dorosłych elektryczna oś serca zwykle mieści się między –30° a +100°.
Oś wynosząca –30° lub mniej nazywana jest odchyleniem lewym (Left Axis Deviation, LAD), natomiast oś +100° lub więcej oznacza odchylenie prawe (Right Axis Deviation, RAD).
Określanie osi elektrycznej serca
Przykład 1
W odprowadzeniu II załamki Q i R są mniej więcej tej samej wielkości, co wskazuje, że oś elektryczna jest prostopadła do tego odprowadzenia, czyli wynosi około +90° lub –90°. Odejmując 90° od kierunku odprowadzenia II (60°) otrzymuje się –30° lub +150°. Ponieważ aVL jest dodatnie, oś skierowana jest w stronę aVL – czyli około –30°.
Przykład 2
W odprowadzeniu III załamki Q i R są mniej więcej tej samej wielkości, co wskazuje, że oś elektryczna jest prostopadła (ortogonalna) do tego odprowadzenia, czyli około +90° lub –90°. Ponieważ aVR jest ujemne, a odprowadzenia I i II są dodatnie, pobudzenie przebiega ku dołowi i w lewo, co oznacza, że oś serca znajduje się w zakresie prawidłowym.
Przykład 3
W odprowadzeniach II i aVF widoczny jest ujemny kompleks QRS, co oznacza, że pobudzenie przebiega w przeciwnym kierunku (czyli między –II a –aVF, odpowiadając mniej więcej –90° do –120°). Ponieważ odprowadzenie I jest dodatnie, oś elektryczna skierowana jest ku górze i w lewo – jest to zatem Left Axis Deviation (LAD).
(QRS w aVR, co wskazuje, że oś elektryczna jest prostopadła do tego odprowadzenia, czyli około +90° lub –90°.)
Podsumowanie:
Jeżeli zespoły QRS w odprowadzeniach I i II są dodatnie, oś elektryczna mieści się w zakresie prawidłowym.
Jeżeli kompleks QRS w I jest dodatni, a w II ujemny, przemawia to za odchyleniem lewym (LAD), jak przy lewym przednim hemiblocku (LAH), przerostie lewej komory lub zawale dolnym.
Jeżeli kompleks QRS w I jest ujemny, a w II dodatni, wskazuje to na odchylenie prawe (RAD) lub graniczny typ ułożenia prawego, jak przy przerostie prawej komory, bloku prawej odnogi pęczka His (RBBB) lub zawale bocznym.
