Ból gardła i gorączka należą do najczęstszych powodów zgłaszania się w podstawowej opiece zdrowotnej i na oddziale ratunkowym. Ten artykuł wyjaśnia kluczowe rozpoznania różnicowe, pokazuje różnice między wirusowym zapaleniem gardła, bakteryjnym zapaleniem migdałków a zapaleniem nagłośni oraz opisuje typowe objawy, diagnostykę i terapię. Idealne do przygotowania się do egzaminu językowego specjalistycznego (FSP), egzaminu wiedzy (KP), M3 i praktyki klinicznej.

Ból gardła i gorączka

Epidemiologia i aspekty wieku

Infekcje wirusowe występują niezależnie od wieku.
Zwykle przebiegają ciężej u starszych pacjentów.
Od około 45. roku życia występowanie bakteryjnego zapalenia gardła staje się raczej rzadkie.

Główne objawy

Nagły początek bólu gardła, często w połączeniu z gorączką.

Rozpoznania różnicowe

Najważniejsze rozróżnienie dotyczy przyczyn bakteryjnych i wirusowych.

Wirusowe zapalenie gardła jest najczęstszą przyczyną, np. z powodu rinowirusów, adenowirusów, SARS-CoV-2, wirusa Epsteina-Barr (EBV) lub wirusów grypy.

Bakteryjne zapalenie migdałków jest głównie spowodowane przez β-hemolizujące paciorkowce grupy A.

Zapalenie nagłośni jest rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu.

Chociaż chłoniaki lub gruźlica również mogą wiązać się z powiększeniem węzłów chłonnych szyi, przypadki te zwykle nie prezentują się bólem gardła. Ponadto cechy powiększenia węzłów zwykle się różnią, mają przewlekły przebieg i inną konsystencję.

Bakteryjne zapalenie migdałków

Czynnik sprawczy: najczęściej β-hemolizujące paciorkowce grupy A (Streptococcus pyogenes).

Drogi transmisji: kropelkowa i bezpośredni kontakt.

Typowe objawy: szybki początek z bólem gardła, trudnościami w połykaniu, gorączką, dreszczami, osłabieniem, bólem głowy, utratą apetytu, ewentualnie łagodnym sztywnością karku, hipertroficznymi migdałkami z nalotem, nieprzyjemnym zapachem z ust oraz bolesnymi powiększonymi przednimi węzłami chłonnymi szyi.

Diagnostyka: badanie kliniczne, wymaz z gardła z testem szybkim lub posiewem, ewentualnie CRP lub OB.

Wirusowe zapalenie gardła

Czynnik sprawczy: wirus Epsteina-Barr (Herpesviridae).

Drogi transmisji: kropelkowa i kontakt ze śliną (“choroba pocałunków”).

Typowe objawy: znaczne złe samopoczucie, powiększenie węzłów szyjnych, częste zajęcie pierścienia Waldeyera, powiększenie śledziony, powiększenie wątroby i możliwa wysypka, zwłaszcza po podaniu ampicyliny.

Diagnostyka: morfologia krwi z limfocytozą i atypowymi limfocytami, test Monospot i serologia EBV.

Zapalenie nagłośni

Czynnik sprawczy: dawniej głównie Haemophilus influenzae typu b, obecnie rzadsze z powodu szczepień.

Drogi transmisji: kropelkowa.

Typowe objawy: nagły początek, silny ból gardła, zaznaczona dysfagia, ślinotok, stłumiony głos, stridor wdechowy i zwykle brak kaszlu.

Diagnostyka: ostrożne badanie kliniczne, ewentualnie laryngoskopia w kontrolowanych warunkach i posiewy krwi.

Terapia

Aby uniknąć powikłań po zakażeniach paciorkowcem grupy A — takich jak ropień okołomigdałkowy, szkarlatyna, zespół wstrząsu toksycznego czy gorączka reumatyczna — należy rozpocząć leczenie penicyliną, doustnie lub dożylnie.

Przy zakażeniach wirusowych podstawą leczenia jest zachowawcza terapia ambulatoryjna.

Starsze osoby lub pacjenci z istotnymi chorobami współistniejącymi mogą wymagać przyjęcia do szpitala, szczególnie jeśli podejrzewa się zapalenie płuc.

Wiele leków na przeziębienie zawiera sympatykomimetyki między innymi składnikami, które mogą podnosić ciśnienie krwi.