Αναιμία εξηγήθηκε — από τα συμπτώματα μέχρι τις αιτίες, τη διάγνωση, τις εργαστηριακές τιμές και τη θεραπεία. Σε αυτό το άρθρο θα μάθετε τις σημαντικότερες μορφές αναιμίας, θα κατανοήσετε τη σημασία των MCV, MCH και MCHC, θα μάθετε πότε είναι απαραίτητη μια μεταγγισιακή χορήγηση αίματος ή ενδοφλέβια θεραπεία με σίδηρο και θα λάβετε μια πρακτική επισκόπηση της διάγνωσης της σιδηροπενικής αναιμίας. Ιδανικό για προετοιμασία για την Fachsprachprüfung (FSP), την Kenntnisprüfung (KP), το M3 καθώς και για την καθημερινή κλινική πρακτική.

Αναιμία – Συμπτώματα, Αίτια, Διάγνωση, Εργαστήριο και Θεραπεία

Αναιμία δηλώνει μείωση της συγκέντρωσης αιμοσφαιρίνης και/ή του αριθμού των ερυθροκυττάρων. Δεν είναι ανεξάρτητη νόσος, αλλά σύμπτωμα με πολυάριθμες πιθανές αιτίες.

Τυπικά συμπτώματα και ενδείξεις στην αναιμία

• Κόπωση και δύσπνοια στην κόπωση/κόπωσης
• Σκοτείνιασμα της όρασης, προσ-λιποθυμικά επεισόδια ή ζάλη
• Προβλήματα συγκέντρωσης
• Ταχύκαρδια
• Μειωμένη φυσική απόδοση
• Ωχρό δέρμα και ωχρές βλεννογόνους, ειδικά οι επιπεφυκότες και ο στοματοβλεννογόνος
• Ψυχρό και ξηρό δέρμα
• Σημεία ορατής απώλειας αίματος, π.χ. αιμορραγία ορθού (hematochezia), μέλαινα (melena) ή μητρορραγία/έντονη εμμηνόρροια (menorrhagia)
• Ιστορικό ανεπαρκούς πρόσληψης σιδήρου ή υποθρεψίας

Αιτιολογία

Απώλεια αίματος

Η πιο συχνή αιτία της σιδηροπενικής αναιμίας είναι η χρόνια απώλεια αίματος.

• Γαστρεντερική αιμορραγία
• Καρκίνος του οισοφάγου
• Γαστρικό έλκος
• Καρκίνος του παχέος εντέρου
• Οξείες αιμορραγίες
• Χρόνιες κρυφές αιμορραγίες

Στις γυναίκες, η εμμηνορραγία θα πρέπει επιπλέον πάντα να θεωρείται συχνή αιτία.

Μειωμένη απορρόφηση σιδήρου

• Χορτοφαγική ή βίγκαν δίαιτα χωρίς επαρκή πρόσληψη σιδήρου
• Υποθρεψία
• Σύνδρομα δυσαπορρόφησης, π.χ. κοιλιοκάκη ή μετακαταστατική κατάσταση μετά από γαστρική χειρουργική

Χρόνιες νόσοι

• Καρδιακή ανεπάρκεια
• Χρόνιες φλεγμονώδεις νόσοι
• Ρευματολογικές νόσοι
• Κακοήθεις νόσοι

Μια υπάρχουσα αναιμία επιδεινώνει σημαντικά τη συνολική κλινική κατάσταση, ειδικά στην καρδιακή ανεπάρκεια.

Αιμόλυση

Η αιμολυτική αναιμία θα πρέπει να εξετάζεται σε περιπτώσεις:

• Υπερσπληνισμός
• Αυτοάνοση αιμόλυση
• Νόσος του δρεπανοκυττάρου
• Θαλασσαιμία

Τυπικές ενδείξεις είναι:

• Ίκτερος
• Αιμοσφαιρινουρία
• Σπληνομεγαλία
• Χολολιθίαση ή χολοκυστεκτομή σε νεαρή ενηλικίωση

Αιματολογικές νόσοι

• Πετέχειες
• Πορφύρα
• Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις
• Στοματική καντιντίαση
• Λευχαιμίες
• Διαταραχές μυελού των οστών
• Απλαστική αναιμία

Συσταλτικές/συστηματικές νόσοι

• Ρευματολογικές νόσοι → αναιμία χρόνιας φλεγμονής
• Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια → μειωμένη παραγωγή ερυθροποιητίνης
• Κακοήθεις νόσοι → αναιμία χρόνιας φλεγμονής

Ερυθροποίηση και κλινική διάγνωση

Η δημιουργία ερυθροκυττάρων απαιτεί:

• Σίδηρο
• Βιταμίνη B12
• Φολικό οξύ

Η πιο σημαντική ορμόνη της ερυθροποίησης είναι Ερυθροποιητίνη. Παράγεται κυρίως στο νεφρό.

Κλινικές ενδείξεις

• Οι ωχρές επιπεφυκότες συχνά υποδεικνύουν τιμή Hb κάτω από 9 g/dL.
• Η απουσία της φυσιολογικής έμφασης των παλαμιαίων αυλάκων με την παλάμη σε έκταση συχνά υποδηλώνει τιμή Hb περίπου 7–8 g/dL ή χαμηλότερη.

Σημαντικές εργαστηριακές παράμετροι

Δείκτες ερυθρών κυττάρων

MCV – Μέσο Όγκος Σωμάτιου (Mean Corpuscular Volume)

MCV = Αιματοκρίτης ÷ Αριθμός ερυθροκυττάρων × 10

Το MCV περιγράφει το μέγεθος των ερυθροκυττάρων.

MCH – Μέση Μάζα Αιμοσφαιρίνης ανά ερυθροκύτταρο (Mean Corpuscular Hemoglobin)

MCH = Αιμοσφαιρίνη ÷ Αριθμός ερυθροκυττάρων × 10

Το MCH περιγράφει την ποσότητα αιμοσφαιρίνης ανά ερυθροκύτταρο.

MCHC – Μέση Συγκέντρωση Αιμοσφαιρίνης Ερυθροκυττάρου

MCHC = Αιμοσφαιρίνη ÷ Αιματοκρίτης × 100

Η MCHC περιγράφει τη συγκέντρωση της αιμοσφαιρίνης εντός ενός ερυθροκυττάρου.

Φυσιολογική αναιμία της κύησης

Κατά την εγκυμοσύνη ο όγκος πλάσματος αυξάνεται περίπου 40–50 %, ενώ η μάζα των ερυθροκυττάρων αυξάνεται μόνο περίπου 15–25 %. Ως αποτέλεσμα, η συγκέντρωση της αιμοσφαιρίνης ελαττώνεται φυσιολογικά.

Εργαστηριακά στην αναιμία

Πλήρης αιματολογική εξέταση

Εκτός από την αναιμία, μπορεί να εμφανιστούν τα ακόλουθα:

• Νευτροπενία
• Θρομβοκυτοπενία
• Θρομβοκυττάρωση

Περίπου στο 10 % των ασθενών με έλλειψη σιδήρου εμφανίζονται τέτοιες αλλαγές.

Περιφερικό επίχρισμα αίματος

Ένα επίχρισμα αίματος παρέχει σημαντικά στοιχεία για:

• Μικροκυττάρωση
• Μακροκυττάρωση
• Σχιστοκύτταρα
• Σφαιροκύτταρα
• Κύτταρα στόχοι
• Θαλασσαιμικά/δρεπανοκύτταρα

Κατάσταση σιδήρου

Για τη διαλεύκανση μιας αναιμίας από έλλειψη σιδήρου θα πρέπει να μετρηθούν τα εξής:

• Φερριτίνη
• Σίδηρος ορού
• Ολική χωρητικότητα δέσμευσης σιδήρου (TIBC)
• Κορεσμός τρανσφερίνης

Μια φερριτίνη ορού κάτω από 12 ng/mL υποδηλώνει ισχυρά ανεπάρκεια σιδήρου.

Σημαντικό: Η φερριτίνη είναι πρωτεΐνη οξείας φάσης και μπορεί να είναι φυσιολογική ή αυξημένη σε φλεγμονή παρά την έλλειψη σιδήρου.

Θεραπεία της αναιμίας από έλλειψη σιδήρου

Η θεραπεία καθοδηγείται από την αιτία της αναιμίας.

Χορήγηση σιδήρου από το στόμα

Η κλασική τυπική δόση είναι:

Σιδηρούχος θειικός (Iron(II) sulfate) 325 mg ≈ 65 mg στοιχειακού σιδήρου, τρεις φορές ημερησίως.

Σύμφωνα με τις τρέχουσες συστάσεις, συχνά προτιμάται χαμηλότερος δοσιλογικός σχήμα, για παράδειγμα 40–100 mg στοιχειακού σιδήρου ημερησίως ή κάθε δεύτερη μέρα. Αυτή η δοσολογία συνήθως είναι πιο ανεκτή.

Θεραπευτική επιτυχία

• Άνοδος των δικτυοερυθροκυττάρων μετά περίπου 7–10 ημέρες
• Άνοδος της αιμοσφαιρίνης μετά 2–3 εβδομάδες
• Επαναφορά στο φυσιολογικό συνήθως εντός 1–2 μηνών
• Συνέχιση της θεραπείας για 3–6 μήνες για αναπλήρωση των αποθηκών σιδήρου

Συνήθως χρησιμοποιούμενα σκευάσματα στη Γερμανία

Ενδείξεις μετάγγισης

Η μετάγγιση ερυθρών δεν βασίζεται αποκλειστικά στην τιμή της αιμοσφαιρίνης, αλλά κυρίως στην κλινική κατάσταση του ασθενούς.

• Hb < 7 g/dL: Η μετάγγιση συνιστάται στους περισσότερους αιμοδυναμικά σταθερούς ενήλικες.
• Hb 7–8 g/dL: Μετάγγιση σε παρουσία συμπτωμάτων ή σε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο (π.χ. καρδιαγγειακή νόσο).
• Hb 8–10 g/dL: Ατομική απόφαση, π.χ. σε ενεργή αιμορραγία, στεφανιαία νόσο ή έντονα συμπτώματα.
• Hb > 10 g/dL: Συνήθως δεν απαιτείται μετάγγιση.

Τυπικά συμπτώματα αναιμίας που απαιτεί μετάγγιση:

• Δύσπνοια σε ηρεμία
• Θωρακικό άλγος
• Συγκοπτική ή προσυνκοπτική κατάσταση
• Ταχυκαρδία ή αιμοδυναμική αστάθεια
• Ισχαιμία μυοκαρδίου

Πότε ενδοφλέβιος σίδηρος;

Η ενδοφλέβια χορήγηση σιδήρου προτιμάται όταν η από του στόματος θεραπεία δεν είναι δυνατή, δεν είναι επαρκώς αποτελεσματική ή είναι πολύ αργή.

• Ανεκτικότητα στα σκευάσματα σιδήρου από το στόμα
• Ανεπαρκές αποτέλεσμα υπό από του στόματος θεραπεία
• Σύνδρομα δυσαπορρόφησης (π.χ. κοιλιοκάκη, χρόνια φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, κατάσταση μετά γαστρική χειρουργική)
• Σοβαρή έλλειψη σιδήρου με ταχεία ανάγκη αντικατάστασης
• Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, ειδικά υπό θεραπεία με ερυθροποιητίνη
• Καρδιακή ανεπάρκεια με έλλειψη σιδήρου (ιδιαίτερα συμπτωματική HFrEF)
• Ενεργή χρόνια φλεγμονώδης νόσος του εντέρου
• Προεγχειρητικά σε έντονη ανεπάρκεια σιδήρου με προγραμματισμένη χειρουργική επέμβαση

Σημείωση: Μια μετάγγιση ερυθρών αντικαθιστά τους χαμένους φορείς οξυγόνου αλλά δεν αναπληρώνει τις αποθήκες σιδήρου. Μετά από μετάγγιση, επομένως — εάν υπάρχει έλλειψη σιδήρου — πρέπει να χορηγηθεί πρόσθετη συμπληρωματική θεραπεία με σίδηρο.

Σημείωση

• Η πιο συχνή αιτία αναιμίας από έλλειψη σιδήρου στους ενήλικες είναι η χρόνια απώλεια αίματος.
• Σε άνδρες και μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες πρέπει πάντα να αναζητείται γαστρεντερική πηγή αιμορραγίας.
• Η φερριτίνη είναι η πιο σημαντική εργαστηριακή παράμετρος για την ανίχνευση ανεπάρκειας σιδήρου.
• MCV, MCH και MCHC βοηθούν στην ταξινόμηση της αναιμίας.
• Τα δικτυοερυθροκύτταρα υποδηλώνουν την δραστηριότητα του μυελού των οστών.
• Η αιτία της αναιμίας πρέπει πάντα να θεραπεύεται — όχι μόνο η χαμηλή τιμή της αιμοσφαιρίνης.

Anemia 1

Anemia 2

Anemia 3

Anemia 4

Anemia 5

Anemia 6

Anemia 7

Anemia 8

Anemia 9