Anemi net olarak açıklandı – belirtilerden ve nedenlerden tanıya, laboratuvar değerlerine ve tedaviye kadar. Bu makalede en önemli anemi türlerini öğrenecek, MCV, MCH ve MCHC’nin önemini anlayacak, ne zaman kan transfüzyonu veya intravenöz demir tedavisinin gerekli olduğunu öğrenecek ve demir eksikliği anemisinin tanısına yönelik pratik bir özet alacaksınız. Fachleiter sınavı(FSP), bilgi sınavı (KP), M3 ve klinik günlük uygulama için ideal.
Anemi – belirtiler, nedenler, tanı, laboratuvar ve tedavi
Anemi hemoglobin konsantrasyonunda ve/veya eritrosit sayısında azalma anlamına gelir.
Bağımsız bir hastalık değil, çok sayıda olası nedeni olan bir belirtidir.
Anemide tipik belirtiler ve ipuçları
- Eforla artan yorgunluk ve nefes darlığı
- Görmede kararma, presenkop veya baş dönmesi
- Konsantrasyon bozuklukları
- Taşikardi
- Azalmış fiziksel performans
- Soluk cilt ve soluk mukoza, özellikle konjonktiva ve ağız mukozası
- Soğuk ve kuru cilt
- Gözle görülebilir kanamaya işaretler, örn. hematokezya, melena veya menoraji
- Yetersiz demir alımı veya malnütrisyon öyküsü
Fachleiter
Anemi kan kaybı, azalmış kan yapımı veya kırmızı kan hücrelerinin artmış yok olması sonucu ortaya çıkabilir. Bu genel bakış önemli nedenleri düzenler ve tipik şikayetlerin yanı sıra risk faktörleri ve anamnezsel ipuçları ekler.
Anemi – önemli nedenler
Özofagus karsinomu
Tipik şikayetler: İlk etapta katı gıdalarla başlayan ilerleyici disfaji; kilo kaybı, yutma sırasında ağrı veya gizli kanama olabilir.
Risk faktörleri: Skuamöz hücreli karsinomda sigara ve alkol; adenokarsinomda kronik reflü, Barrett özofagusu ve obezite.
Gastrik ülser (ulcus ventriculi)
Tipik şikayetler: Epigastrik ağrı, bulantı, olası hematemez (kan kusma) veya melena (siyah, yapışkan dışkı); kronik kanama fark edilmeyebilir.
Risk faktörleri: Helicobacter pylori enfeksiyonu, NSAİİ kullanımı ve alkol tüketimi
Kolon karsinomu
Tipik şikayetler: Değişen bağırsak alışkanlıkları, dışkıda görünen veya gizli kan, karın ağrısı ve kilo kaybı; özellikle sağ taraf tümörleri başlangıçta yalnızca demir eksikliği anemisi ile kendini gösterebilir.
Risk faktörleri: İleri yaş, aile öyküsü, uzun süreli inflamatuvar bağırsak hastalığı, sigara ve obezite.
Hemoroidler ve anal fissürler
Hemoroidler: Çoğunlukla ağrısız, defekasyon sırasında parlak-kırmızı kanama; kaşıntı, nem veya doku prolapsusu olabilir.
Anal fissürler: Defekasyon sırasında ve sonrasında keskin veya yanıcı ağrı; genellikle tuvalet kağıdında veya dışkıda küçük parlak-kırmızı çizgiler.
Yatkınlık faktörleri: Kabızlık, sert dışkı ve ıkınma; anal fissürlerde ayrıca lokal travma veya inflamasyon.
Anemi ile ilişki: Tekrarlayan hemoroidal kanama demir eksikliğine katkıda bulunabilir. Sadece anal fissüre bağlı şiddetli anemi nadirdir; diğer kanama kaynakları düşünülmelidir.
Menstrüel kan kaybı
Hipermenore veya uzamış kanama süresi
Tipik ipuçları: Çok ağır veya uzun adet kanaması, hijyen ürünlerinin sık değişimi ve büyük pıhtıların geçişi.
Olası nedenler: Uterin fibroidler, Adenomyozis, Koagülasyon bozuklukları veya bir bakır RİA.
Bunun yanı sıra, tiroid hastalıkları döngüyü etkileyebilir
Akut kanama
Akut kanama örneğin travma sonrasında, cerrahi esnasında veya gastrointestinal bir kanama olarak meydana gelebilir. Dışarıdan görülebilir veya karın boşluğu, retroperitoneal alan veya pelvis gibi içte gizli olabilir.
Tipik şikayetler: Ani güçsüzlük, baş dönmesi ve taşikardi; daha büyük kanamalarda hipotansiyon ve senkop görülebilir.
Yetersiz demir alımı
Malnütrisyon veya dengesiz beslenme
Tipik ipuçları: Monoton diyet, düşük gıda alımı, olası kilo kaybı.
Risk konstelasyonu: Kısıtlayıcı diyet veya yeterli demir sağlamayan vejetaryen/vegan diyet. Dengeli bir bitki temelli diyet mutlaka demir eksikliğine yol açmaz.
Çölyak hastalığı
Tipik şikayetler: Kronik ishal, şişkinlik, karın ağrısı ve kilo kaybı; bağırsak semptomu olmadan da demir eksikliği mümkün. (Çölyak hastalığında ince bağırsağın üst kısmı, demirin emildiği bölge, özellikle etkilenir.)
Risk faktörleri: Birinci derece akrabalarda çölyak hastalığı, tip 1 diyabet ve otoimmün tiroid hastalıkları.
Gastrik cerrahi sonrası durum
Özellikle gastrektomi veya gastrik bypass sonrası
Tipik ipuçları: Önceki mide cerrahisi, azalmış gıda alımı ve tekrarlayan demir eksikliği.
Mekanizma: Azalmış gastrik asit ve/veya önemli emilim segmentlerinin bypass edilmesi; vitamin B12 eksikliği de mümkün.
Kalp yetmezliği
Tipik şikayetler: Eforla ortaya çıkan nefes darlığı, ortopne, azalmış performans ve bacak ödemi.
Risk faktörleri: KAH, arteriyel hipertansiyon, valvüler kalp hastalıkları ve kardiyomiyopatiler.
Anemi ile ilişki: Çoğunlukla demir eksikliği, inflamasyon veya böbrek yetmezliği nedeniyle multifaktöriyel; anemi semptomları kötüleştirebilir.
Romatolojik hastalıklar
Örneğin romatoid artrit
Tipik şikayetler: Eklem ağrısı ve şişlik, sabah tutukluğu ve yorgunluk.
Romatoid artritte risk faktörleri: Aile yatkınlığı ve sigara içimi.
Anemi ile ilişki: İnflamasyona bağlı azalmış demir erişilebilirliği; NSAİİ’ye bağlı kanama gibi ek demir eksikliği mümkün.
Kronik inflamatuvar bağırsak hastalıkları
Crohn hastalığı ve ülseratif kolit
Tipik semptomlar: Tekrarlayan ishal ve karın ağrısı; ülseratif kolitte sıkça kanlı dışkı, Crohn hastalığında ise kilo kaybı ve perianal fistüller olabilir.
Risk faktörleri: Aile öyküsü; sigara özellikle Crohn hastalığı riskini artırır.
Anemi ile ilişkisi: Kan kaybı, kronik inflamasyon ve muhtemel besin emilim bozukluğu.
Kronik böbrek hastalığı
Tipik semptomlar: Çoğunlukla başlangıçta az belirtili; ileride yorgunluk, ödem, pruritus ve performans azalması.
Risk faktörleri: Diabetes mellitus, arteriyel hipertansiyon ve kronik böbrek hastalıkları.
Anemi ile ilişkisi: Özellikle azalmış eritropoetin üretimi; ek olarak demir eksikliği ve inflamatuvar bileşenler mümkün.
Malign hastalıklar
Olası semptomlar: İstem dışı kilo kaybı, performans azalması ve organa özgü şikayetler; ateş veya gece terlemeleri olabilir.
Risk faktörleri: Tümör tipine bağlı olarak örn. ileri yaş, sigara veya kalıtsal yatkınlık.
Anemi ile ilişkisi: Kronik inflamasyon, kan kaybı, kemik iliği infiltrasyonu veya tedaviye bağlı hematopoiez baskılanması.
Hipersplenizm
Tipik ipuçları: Splenomegali ve sol üst karında basınç hissi; ayrıca lökopeni ve trombositopeni olabilir.
Altta yatan hastalıklar: Portal hipertansiyonlu karaciğer sirozu ile birlikte hematolojik veya enfeksiyöz hastalıklar.
Otoimmün hemolitik anemi
Tipik semptomlar: Yorgunluk, solukluk ve sarılık; ayrıca koyu idrar ve splenomegali olabilir.
İlişkiler: Otoimmün hastalıklar, lenfatik neoplazmlar, enfeksiyonlar veya bazı ilaçlar; tanımlanabilir bir altta yatan hastalık olmadan da mümkün.
Orak hücre hastalığı
Tipik semptomlar: Kronik anemi, sarılık ve tekrarlayan ağrı krizleri; fonksiyonel asplenizm ile enfeksiyonlara artmış duyarlılık.
Arka plan: Kalıtsal hemoglobin bozukluğu; aile öyküsüne dikkat.
Kriz tetikleyicileri: Enfeksiyonlar, dehidrasyon ve hipoksi.
Hemoliz ve etkisiz eritropoez
Tipik ipuçları: Mikrositik anemi; hafif formlar genellikle az belirtili, ağır formlar sarılık, splenomegali ve transfüzyon gereksinimi ile seyreder.
Lösemiler
Olası semptomlar: Yorgunluk, ateş, tekrarlayan enfeksiyonlar, peteşi ve mukozal kanama; lenfadenopati veya kemik ağrısı olabilir.
Risk faktörleri: Forma bağlı olarak: ileri yaş, önceki kemoterapi veya radyoterapi, benzen maruziyeti ve genetik yatkınlık.
Myelodisplastik neoplaziler
Bozulmuş kemik iliği fonksiyonu
Tipik ipuçları: Anemi, muhtemelen ek sitopeniler ile enfeksiyon ya da kanama eğilimi; sıklıkla makrositer kan tablosu.
Risk faktörleri: İleri yaş, önceki kemoterapi veya radyoterapi ve benzen maruziyeti.
Aplastik anemi
Tipik semptomlar: Yorgunluk ve solukluk, tekrarlayan enfeksiyonlar, peteşi ve pansitopeniye bağlı kanama.
Olası nedenler: Çoğunlukla immün aracılı; ayrıca bazı ilaçlar, toksik maddeler veya nadiren kalıtsal bozukluklar.
Kronik kan kaybı: Demir eksikliği anemisinin yaygın bir nedenidir. Adet gören kadınlarda ağır menstrual kanama düşünülmelidir. Erkeklerde ve postmenopozal kadınlarda özellikle gastrointestinal bir kanama kaynağı araştırılmalıdır.
Hemoliz bulguları: Sarılık, muhtemelen splenomegali ve intravasküler hemolizde hemoglobinuri. Pigment safra taşları veya genç yaşta taş nedeniyle kolesistektomi kronik hemolize işaret edebilir.
Diğer etkilenen kan hücresi hatlarının bulguları: Peteşi ve purpura trombositopeniyi işaret edebilir. Tekrarlayan enfeksiyonlar veya oral kandidiyazis immün yetmezliğe işaret edebilir, ancak kemik iliği hastalığına özgü değildir.
Fachleiter
Eritropoez ve klinik tanı
Kırmızı kan hücresi oluşumu için gerekli olanlar:
- Demir
- Vitamin B12
- Folik asit
Eritropoezin en önemli hormonu Eritropoetin. Başlıca böbrekte üretilir.
Klinik ipuçları
- Soluk konjunktivalar genellikle Hb değeri 9 g/dL’nin altında olduğunu gösterir.
- El avucu uzatıldığında avuç içi kırışıklıklarının normal belirginliğinin yokluğu genellikle yaklaşık 7–8 g/dL veya daha düşük Hb değerine karşılık gelir.
Fachleiter
Önemli laboratuvar parametreleri
| Parametre | Normal aralık |
|---|---|
| Eritrosit sayısı (RBC) |
Kadınlar: 4,0–5,4 × 106/µL Erkekler: 4,5–6,0 × 106/µL |
| Hematokrit |
Kadınlar: 36–48 % Erkekler: 40–52 % |
| Hemoglobin |
Kadınlar: 12–16 g/dL Erkekler: 13.5–17.5 g/dL |
| MCV | 81–99 fL |
| MCH | 30–34 pg |
| MCHC | 30–36 g/dL |
| Retikülositler |
0,5–1,5 % veya 20.000–100.000/µL |
Verilen referans aralıkları laboratuvara ve ölçüm yöntemine göre değişiklik gösterebilir.
Fachleiter
Gebelikte fizyolojik anemi
Gebelik sırasında plazma hacmi yaklaşık %40–50 artarken eritrosit kütlesi yalnızca yaklaşık %15–25 artar. Bu fizyolojik olarak hemoglobin konsantrasyonunu düşürür.
Anemide laboratuvar
Kan sayımı
Aneminin yanı sıra aşağıdakiler görülebilir:
- Nötropeni
- Trombositopeni
- Trombositoz
Demir eksikliğinin yaklaşık %10 hastasında bu tür değişiklikler görülür.
Periferik kan sürüntüsü
Bir kan sürüntüsü hakkında önemli ipuçları verir:
- Mikrositoz demir eksikliği anemisinde, talasemi ve kısmen kronik hastalık anemisinde bulunur.
- Makrositoz vitamin B12 eksikliğinde, folat eksikliğinde ve karaciğer hastalıklarında görülür.
- Şistositler trombotik trombositopenik purpura (TTP), hemolitik üremik sendrom (HUS) ve dissemine intravasküler koagülasyonda (DIC) bulunur.
- Sferositler herediter sferositozda, sıcak otoimmün hemolitik anemide ve hemolitik transfüzyon reaksiyonlarında görülür.
- Hedef hücreler talasemi, HbC hastalığı ve karaciğer sirozunda görülür.
- Orak hücreler HbSS, HbSC ve HbS/β-talasemi gibi çeşitli orak hücre hastalıklarında bulunur.
Demir durumu
Bir demir eksikliği anemisinin açıklanması için aşağıdakiler belirlenmelidir:
- Ferritin
- Serum demiri
- Toplam demir bağlama kapasitesi (TIBC)
- Transferrin saturasyonu
Serum ferritinin 12 ng/mL altında olması demir eksikliğini kuvvetle gösterir.
Önemli: Ferritin bir akut faz proteindir ve demir eksikliğine rağmen inflamasyonda normal veya yüksek olabilir.
Demir eksikliği anemisinin tedavisi
Tedavi aneminin nedenine göre yönlendirilir.
Oral demir replasmanı
Klasik standart doz şudur:
Demir(II) sülfat 325 mg ≈ 65 mg elemental demir, günde üç kez.
Güncel önerilere göre daha düşük doz sıkça tercih edilir, örneğin günlük veya gün aşırı 40–100 mg elemental demir. Bu dozlama genellikle daha iyi tolere edilir.
Tedavi başarısı
- Yaklaşık 7–10 gün sonra retikülosit artışı
- 2–3 hafta sonra hemoglobinde artış
- Normalizasyon genellikle 1–2 ay içinde
- Demir depolarını yenilemek için tedaviye 3–6 ay devam edin
- (Demir tedavisi altında stabil demir eksikliği anemisi: Hb ile kan sayımı 2–4 hafta sonra. Hb normalizasyonundan sonra: demiri yaklaşık 3 ay daha sürdürün; sonra kan sayımı ve demir durumu kontrol edin.)
Fachleiter
Almanya’da sık kullanılan preparatlar
| Ticari ad | Etken madde | Elemental demir |
|---|---|---|
| Ferrosanol duodenal® | Demir(II) sülfat | 100 mg |
| Tardyferon® | Demir(II) sülfat, retard | 80 mg |
| Ferro Sanol® uno | Demir(II)-glisinat-sülfat kompleksi | 100 mg |
| Femafer® | Demir(II) fumarat | 100 mg |
Oral demir preparatlarının yaygın yan etkileri: Bulantı, karın ağrısı, kabızlık veya ishal. Bu şikayetler oral demir preparatlarında görülebilir. Dışkıda koyu veya siyah renk değişimi de mümkündür ve genellikle demirin kendisinden kaynaklandığı için zararsızdır.
Fachleiter
Transfüzyon endikasyonları
Bir eritrosit transfüzyonu yalnızca hemoglobin değerine değil, öncelikle hastanın klinik durumuna dayanır.
- Hb < 7 g/dL: Hemodinamik olarak stabil çoğu erişkin için transfüzyon önerilir.
- Hb 7–8 g/dL: Semptom varsa veya artmış risk taşıyan hastalarda (örn. kardiyovasküler hastalık) transfüzyon.
- Hb 8–10 g/dL: Bireysel karar, örn. aktif kanama, koroner arter hastalığı veya belirgin semptomlarda.
- Hb > 10 g/dL: Genellikle transfüzyon gerekmemektedir.
Transfüzyon gerektiren aneminin tipik semptomları:
- İstirahat dispnesi
- Göğüs ağrısı
- Senkop veya presenkop
- Taşikardi veya hemodinamik instabilite
- Miyokardiyal iskemi
Ne zaman i.v. demir?
İntravenöz demir replasmanı, oral tedavinin mümkün olmadığı, yetersiz olduğu veya çok yavaş olduğu durumlarda tercih edilir.
- Oral demir preparatlarına intolerans
- Oral tedavi altında yetersiz etki
- Malabsorpsiyon sendromları (örn. çölyak hastalığı, inflamatuvar barsak hastalıkları, mide ameliyatı sonrası durum)
- Hızlı replasman gerektiren şiddetli demir eksikliği
- Kronik böbrek yetmezliği, özellikle eritropoietin tedavisi altında
- Demir eksikliği ile kalp yetersizliği (özellikle semptomatik HFrEF)
- Aktif kronik inflamatuvar bağırsak hastalığı
- Belirgin demir eksikliği ve planlı cerrahi durumunda preoperatif
Not: Kırmızı kan hücresi (eritrosit) transfüzyonu kaybedilen oksijen taşıyıcılarını yerine koyar ancak demir depolarını yenilemez. Bu nedenle transfüzyondan sonra – eğer demir eksikliği varsa – ayrıca demir takviyesi verilmelidir.
Not
- Yetişkinlerde demir eksikliği anemisinin en sık nedeni kronik kan kaybıdır.
- Erkeklerde ve postmenopozal kadınlarda her zaman gastrointestinal bir kanama kaynağı araştırılmalıdır.
- Ferritin, demir eksikliğini saptamadaki en önemli laboratuvar parametresidir.
- MCV, MCH ve MCHC anemiyi sınıflandırmaya yardımcı olur.
- Retikülositler kemik iliğinin aktivitesini gösterir.
- Aneminin nedeni her zaman tedavi edilmeli — yalnızca düşük hemoglobin değeri düzeltilmemelidir.
Fachleiter
Eritrosit indeksleri
MCV – Ortalama Eritrosit Hacmi
MCV = Hematokrit ÷ Eritrosit sayısı × 10
MCV, eritrositlerin ortalama boyutunu tanımlar.
MCH – Ortalama Eritrosit Hemoglobini
MCH = Hemoglobin ÷ Eritrosit sayısı × 10
MCH, her eritrositteki ortalama hemoglobin miktarını tanımlar.
MCHC – Ortalama Eritrosit Hemoglobin Konsantrasyonu
MCHC = Hemoglobin ÷ Hematokrit × 100
MCHC, eritrosit içindeki ortalama hemoglobin konsantrasyonunu tanımlar.
Bu formüller için birimler:
Hematokrit % cinsinden, hemoglobin g/dl cinsinden ve eritrosit sayısı milyon/µl cinsinden.
Sonuçlar MCV için fl, MCH için pg ve MCHC için g/dl olarak verilir.