Anemi anlaşılır şekilde açıklanıyor – belirtilerden nedenlere, tanıya, laboratuvar değerlerine ve tedaviye kadar. Bu yazıda en önemli anemi tiplerini tanıyacak, MCV, MCH ve MCHC’nin önemini anlayacak, ne zaman kan transfüzyonu veya intravenöz demir tedavisi gerektiğini öğrenecek ve demir eksikliği anemisinin tanısına yönelik pratik bir bakış elde edeceksiniz. FSP, Denklik sınavı (KP), M3 hazırlığı ve klinik uygulama için idealdir.

Anemi – Belirtiler, Nedenler, Tanı, Laboratuvar ve Tedavi

Anemi, hemoglobin konsantrasyonunda ve/veya eritrosit sayısında azalma olarak tanımlanır. Tek başına bağımsız bir hastalık olmayıp birçok olası nedeni olan bir belirtidir.

Anemide tipik belirtiler ve ipuçları

• Eforla artan yorgunluk (fatigue) ve nefes darlığı
• Gözlerin kararması, presenkop veya baş dönmesi
• Yoğunlaşma güçlüğü
• Takikardi
• Azalmış fiziksel dayanıklılık
• Soluk cilt ve özellikle konjonktiva ile ağız mukozasının soluk görünmesi
• Serin ve kuru cilt
• Görülebilir kanama bulguları, örn. hematokezi, melena veya menorrhaji
• Yetersiz demir alımı veya yetersiz beslenme öyküsü

Etiyoloji

Kan kaybı

Demir eksikliği anemisinin en sık nedeni kronik kan kaybıdır.

• Gastrointestinal kanamalar
• Özofagus karsinomu
• Gastrik ülser (ulcus ventriculi)
• Kolon karsinomu
• Akut kanamalar
• Kronik okkült kanamalar

Kadınlarda ayrıca menstruasyona bağlı kan kayıpları sık bir neden olarak her zaman düşünülmelidir.

Azalmış demir emilimi

• Yeterli demir alınmayan vejetaryen veya vegan beslenme
• Yetersiz beslenme
• Malabsorbsiyon sendromları, örn. çölyak hastalığı veya mide ameliyatı sonrası durum

Kronik hastalıklar

• Kardiyal yetmezlik
• Kronik inflamatuar hastalıklar
• Romatolojik hastalıklar
• Malign hastalıklar

Mevcut bir anemi özellikle kardiyal yetmezlikte hastanın genel klinik durumunu belirgin şekilde kötüleştirir.

Hemoliz

Hemolitik anemi şüphesi şu durumlarda akla gelmelidir:

• Hipersplenizm
• Otoimmün hemoliz
• Orak hücre hastalığı
• Talasemi

Tipik ipuçları şunlardır:

• Sarılaşma (ikterus)
• Hemoglobinüri
• Splenomegali
• Genç erişkinlikte kolesistit veya kolesistektomi öyküsü, kolesistit ile ilişkili safra taşları

Hematolojik hastalıklar

• Peteşiler
• Purpura
• Tekrarlayan enfeksiyonlar
• Oral kandidiyaz
• Lenfatik ve hematolojik maligniteler (lösemi vb.)
• Kemik iliği hastalıkları
• Aplazik anemi

Sistemik hastalıklar

• Romatolojik hastalıklar → kronik inflamasyonla ilişkili anemi
• Kronik böbrek yetmezliği → azalmış eritropoetin üretimi
• Malign hastalıklar → kronik inflamasyonla ilişkili anemi

Eritropoez ve klinik tanı

Kırmızı kan hücrelerinin üretimi için gerekli olanlar:

• Demir
• Vitamin B12
• Folik asit

Eritropoezin en önemli hormonu Eritropoetindir. Bu hormon ağırlıklı olarak böbrekte üretilir.

Klinik bulgular

• Soluk konjonktivalar genellikle Hb değeri 9 g/dL’nin altında olduğunu düşündürür.
• Avuç içi düz tutulduğunda el çizgilerinin normal belirginliğini kaybetmesi genellikle Hb değeri yaklaşık 7–8 g/dL veya daha düşük olduğunu gösterir.

Önemli laboratuvar parametreleri

Eritrosit indeksleri

MCV – Mean Corpuscular Volume

MCV = Hematokrit ÷ Eritrosit sayısı × 10

MCV eritrositlerin büyüklüğünü tanımlar.

MCH – Mean Corpuscular Hemoglobin

MCH = Hemoglobin ÷ Eritrosit sayısı × 10

MCH eritrosit başına düşen hemoglobin miktarını tanımlar.

MCHC – Mean Corpuscular Hemoglobin Concentration

MCHC = Hemoglobin ÷ Hematokrit × 100

MCHC bir eritrosit içindeki hemoglobin konsantrasyonunu tanımlar.

Gebeliğin fizyolojik anemisi

Gebelik sırasında plazma hacmi yaklaşık %40–50 artarken, eritrosit kütlesi yalnızca yaklaşık %15–25 artar. Bu nedenle hemoglobin konsantrasyonu fizyolojik olarak düşer.

Anemide laboratuvar incelemeleri

Hemogram

Anemiye ek olarak görülebilecek durumlar:

• Nötropeni
• Trombositopeni
• Trombositoz

Yaklaşık hastaların %10’unda demir eksikliği bu tür değişikliklerle birlikte görülebilir.

Periferik kan yayması

Kan yayması şu konularda önemli ipuçları verir:

• Mikrositoz
• Makrositoz
• Fragmentositler
• Sferositler
• Target hücreler
• Orak hücreler

Demir durumu

Demir eksikliği anemisi ayırıcı tanısı için aşağıdakiler ölçülmelidir:

• Ferritin
• Serum demiri
• Toplam demir bağlama kapasitesi (TIBC)
• Transferrin satürasyonu

Serum ferritin 12 ng/mL‘nin altındaysa demir eksikliğini kuvvetle düşündürür.

Önemli: Ferritin bir akut faz proteini olduğundan inflamasyon sırasında demir eksikliği olsa bile normal veya yüksek olabilir.

Demir eksikliği anemisinin tedavisi

Tedavi aneminin nedenine göre düzenlenir.

Oral demir replasmanı

Klasik standart doz aşağıdaki gibidir:

Demir(II)-sülfat 325 mg ≈ 65 mg elementer demir, günde üç kez.

Güncel önerilere göre sıklıkla daha düşük doz tercih edilir, örn. günde veya gün aşırı 40–100 mg elementer demir. Bu doz genellikle daha iyi tolere edilir.

Tedavi etkinliği

• Retikülosit artışı yaklaşık 7–10 gün sonra
• Hemoglobin artışı 2–3 hafta sonra
• Genellikle 1–2 ay içinde normalleşme
• Demir depolarının doldurulması için tedavinin 3–6 ay sürdürülmesi

Almanya’da sık kullanılan preparatlar

Transfüzyon endikasyonları

Bir eritrosit transfüzyonu yalnızca hemoglobin değerine dayanmaz; öncelikle hastanın klinik durumuna göre karar verilir.

• Hb < 7 g/dL: Hemodinamik olarak stabil olan çoğu erişkinde transfüzyon önerilir.
• Hb 7–8 g/dL: Semptomlu hastalarda veya riski yüksek hastalar (örn. kardiyovasküler hastalık) için transfüzyon düşünülür.
• Hb 8–10 g/dL: Aktif kanama, koroner arter hastalığı veya belirgin semptomlar gibi durumlarda bireysel karar verilir.
• Hb > 10 g/dL: Genellikle transfüzyon gerekli değildir.

Transfüzyona ihtiyaç duyan aneminin tipik semptomları:

• İstirahat dispnesi
• Göğüs ağrısı
• Senkop veya presenkop
• Taşikardi veya hemodinamik instabilite
• Miyokard iskemisi

Ne zaman i.v.-demir?

İntravenöz demir replasmanı, oral tedavinin mümkün olmadığı, yeterli etki göstermediği veya çok yavaş olduğu durumlarda tercih edilir.

• Oral demir preparatlarına tahammülsüzlük
• Oral tedaviye yeterli yanıt olmaması
• Malabsorbsiyon sendromları (örn. çölyak, kronik inflamatuar bağırsak hastalıkları, mide ameliyatı sonrası durum)
• Hızlı replasman gerektiren ağır demir eksikliği
• Kronik böbrek yetmezliği, özellikle eritropoetin tedavisi alanlarda
• Demir eksikliğine eşlik eden kalp yetmezliği (özellikle semptomatik HFrEF)
• Aktif kronik inflamatuar bağırsak hastalığı
• Planlı cerrahi öncesinde belirgin demir eksikliği

Unutmayın: Eritrosit transfüzyonu kaybedilen oksijen taşıyıcılarını yerine koyar ancak demir depolarını doldurmaz. Bu nedenle transfüzyon sonrası — eğer demir eksikliği varsa — ek demir replasmanı yapılmalıdır.

Önemli

• Yetişkinlerde demir eksikliği anemisinin en sık nedeni kronik kan kaybıdır.
• Erkeklerde ve postmenopozal kadınlarda her zaman gastrointestinal bir kanama kaynağı araştırılmalıdır.
• Ferritin demir eksikliğini saptamada en önemli laboratuvar parametresidir.
• MCV, MCH ve MCHC aneminin sınıflandırılmasına yardımcı olur.
• Retikülositler kemik iliğinin aktivitesini gösterir.
• Aneminin nedeni her zaman tedavi edilmelidir — yalnızca düşük hemoglobin değeri değil.

Anemi 1

Anemi 2

Anemi 3

Anemi 4

Anemi 5

Anemi 6

Anemi 7

Anemi 8

Anemi 9