Klavikulanın (köprücük kemiğinin) işlevi nedir?
Klavikula (köprücük kemiği) sternumu skapulaya bağlar. Omuzun lateral olarak torakstan uzak tutulmasını sağlar ve böylece kolun geniş hareket açıklığını mümkün kılar; özellikle lateral kaldırma (abduksiyon), öne kaldırma (anteversiyon) ve yatay düzeyin üzerine, başın üstüne kadar kaldırma (elevasyon). Klavikula bu hareketlerle birlikte hareket eder ve skapulanın rotasyonunu destekler.
Ayrıca koldan gövdeye kuvvet aktarır ve alttaki yapıları korur. Bunlar özellikle subklavian arter ve veni, daha lateralde aksiller damarlar ve brakiyal pleksusu içerir. Klavikulanın medial bölümünün arkasında akciğer apeksi ile pleural kubbe yer alır.
Yaralanma mekanizması ve tipik yakınmalar
En sık yaralanma mekanizması lateral omuza doğrudan düşmedir. Daha az sıklıkla kırık köprücük kemiğine doğrudan darbe veya uzanmış kol üzerine düşme ile oluşur.
Tipik yakınma ve bulgular şunlardır:
- Köprücük kemiği üzerinde ağrı, şişlik ve hematom.
- Basıya hassasiyet ve ağrılı sınırlı omuz hareketliliği.
- Görülebilir deformite veya palpasyonda hissedilen basamak oluşumu.
- Koruyucu poz: yaralanmış kol genellikle sağlam el ile desteklenir.
Muayenede deri değerlendirilmesi ile etkilenen kolun dolaşımı, motor fonksiyonu ve duyu kontrolü yapılır. Daha şiddetli travmalarda omuz kuşağı ve toraksın ek yaralanmaları ekarte edilmelidir.
Tanı
Temel tanı yöntemleri köprücük kemiği röntgenidir:
-
Önden arka görünüş – a. p.
Medial kırıklarda, eklem tutulumu belirsizse veya posterior yer değiştirme şüphesi varsa bilgisayarlı tomografi (BT) sıklıkla gereklidir. Vasküler yaralanma olasılığı varsa BT anjiyografi düşünülebilir.
Kırık sınıflaması
En sık orta üçüncü etkilenir.
Konservatif tedavi
Yerinden oynamamış veya minimal yer değiştirmiş kırıklar genellikle konservatif olarak tedavi edilir.
Tedavi kol askısı, uygun ağrı yönetimi ve kademeli mobilizasyondan oluşur. Kol askısı genellikle ağrı, kırık stabilitesi ve hekimin takip planına bağlı olarak yaklaşık iki ila dört hafta kullanılır. Bazı durumlarda yaklaşık altı haftaya kadar daha uzun destek makuldür.
Operatif tedavi
Aşağıdaki bulgularda acil cerrahi müdahale gereklidir veya düşünülmelidir:
-
Açık kırık.
-
Bir parçanın cildi delme tehlikesi veya cilt üzerinde tehlike oluşturan durum.
-
Vasküler yaralanma veya ilgili sinir yaralanması.
-
Omuz kuşağının instabil eşlik eden yaralanması.
Yetişkinlerde tamamen yer değiştirmiş kırıklar, belirgin parçalanma (kominüsyon) veya belirgin kısalma da cerrahiyi gerektirebilir. Ancak yalnızca kısalma otomatik bir ameliyat endikasyonu değildir. Karar kırık paterni, semptomlar, aktivite düzeyi ve bireysel yarar/zarar dengesi göz önünde tutularak verilir.
Stabilizasyon genellikle plak ve vidalarla sağlanır
Lateral üçteki kırıklarda korakoklaviküler ligamentlerin omuz kuşağını yeterince stabilize edip etmediği kritik öneme sahiptir.
Korakoklaviküler ligamentlerin stabilize edici fonksiyonunu değerlendirmek için önce röntgen çekilir. Ligamentlerin kendileri bu görüntülerde doğrudan görünmez. Instabil bir yaralanmaya işaret eden bulgular arasında kırık hattı, fragmanların yer değiştirmesi ve klavikula ile korakoid çıkıntısı arasındaki artmış mesafe sayılabilir. Sağlam ligamentler kırık kemik parçasına da tutunabilir ve böylece stabilize edici etkilerini kaybedebilir. Belirsiz vakalarda, ligamentlerin doğrudan değerlendirilmesi ve sonucun tedavi kararını etkileyebileceği durumlarda ayrıca MRI yapılabilir.
Konservatif tedavi
Stabil, yerinden oynamamış veya minimal yer değiştirmiş kırıklar genellikle kol askısı, ağrı yönetimi ve sonrasında mobilizasyon ile tedavi edilir. Askı süresi stabiliteye ve semptomlara bağlıdır; sıklıkla yaklaşık iki ila dört haftadır.
Operatif tedavi
Instabil ve belirgin yer değiştirmiş kırıklarda, özellikle Neer tip II ve sıklıkla tip V’de, cerrahi tedavi düşünülür. Bu yaralanmaların kemiksel iyileşme başarısızlığı riski artmıştır.
Olası işlemler açılı stabil lateral plak ve gerekirse ek korakoklaviküler stabilizasyondur.
Medial kırıklar nadirdir. Özellikle bir fragmanın mediastene doğru posterior olarak yer değiştirip değiştirmediğinin belirlenmesi önemlidir.
Konservatif tedavi
Yerinden oynamamış ve stabil kırıklar genellikle kol askısı, ağrı yönetimi ve dikkatli mobilizasyon ile tedavi edilebilir. İmmobilizasyon süresi semptomlar ve kırık stabilitesine göre belirlenir.
Operatif tedavi
Belirgin yer değiştirme, instabilite, açık yaralanma veya komşu yapılara tehdit durumunda operatif tedavi düşünülmelidir.
Posterior yer değiştirme büyük damarları, trakeayı veya özofagusu tehlikeye atabilir. Nefes darlığı, yutma güçlüğü, ses kısıklığı veya dolaşım bozuklukları acil değerlendirme gerektirir.
Röntgen
Her görüntüdeki bulguları tanımlayın. Özellikle kırık yerleşimine, kırık hattına, parça sayısına ve yer değiştirme miktarına ve yönüne dikkat edin. Ayrıca fragmanların herhangi bir açılanmasını, kısalmasını veya üst üste binmesini, eklem pozisyonunu ve komşu kemik yapıların ve yumuşak dokuların tanınabilir eşlik eden yaralanmalarını değerlendirin.
Evde ağrı yönetimi
| İlaçlar, oral | Tek doz | Gerektikçe aralık | 24 saatte maksimum doz |
|---|---|---|---|
| İbuprofen | 400 mg | En az 6 saat | Reçetesiz 1.200 mg |
| Parasetamol | 500–1.000 mg | En az 6 saat | 4.000 mg |
| Metamizol, sadece reçeteyle | 500–1.000 mg | 6–8 saat | 4.000 mg |
| Naproksen | 250 mg | 8–12 saat | Reçetesiz 750 mg |