وظیفه ترقوه چیست؟
ترقوه (استخوان یقه) جناغ را به کتف متصل می‌کند. این استخوان شانه را به‌صورت جانبی از قفسه سینه دور نگه می‌دارد و در نتیجه دامنه حرکتی بزرگی برای بازو فراهم می‌کند، به‌ویژه بالا بردن به طرفین (ابداکشن)، بالا بردن به جلو (آنتی‌ورژن) و بالا بردن بالای افق تا فراز سر (الِواسیون). ترقوه با این حرکات حرکت می‌کند و چرخش کتف را حمایت می‌کند.
همچنین نیروها را از بازو به تنه منتقل می‌کند و از ساختارهای زیرین محافظت می‌نماید. این ساختارها به‌ویژه شریان و وِنا ساب‌کلاویا، به‌صورت جانبی‌تر عروق آکسیلاری و همچنین شبکه براکیال پلکسوس را شامل می‌شوند. خلفی قسمت میانی ترقوه، راس ریه با گنبد پلور قرار دارد.
مکانیزم آسیب و شکایات تیپیک
شایع‌ترین مکانیزم ضایعه، افتادن مستقیم بر روی شانه جانبی است. کمتر پیش می‌آید که شکستگی بر اثر ضربه مستقیم به ترقوه یا افتادن روی بازوی دراز شده ایجاد شود.
شکایات و یافته‌های معمول عبارت‌اند از:
- درد، تورم و هماتوم روی ترقوه.
- درد فشاری و محدودیت دردناک در حرکت شانه.
- تغییر شکل قابل‌دید یا پله قابل لمس.
- وضعیت حفاظتی: بازوی آسیب‌دیده اغلب با دست سالم حمایت می‌شود.
معاینه شامل ارزیابی پوست و بررسی جریان خون، عملکرد حرکتی و حس در بازوی مبتلا است. در تروماهای شدیدتر باید آسیب‌های همراه کمربند شانه و قفسه سینه نیز رد شوند.
تشخیص‌ها
تشخیص‌های اولیه با رادیوگرافی ترقوه انجام می‌شود:
-
نمای قدامی-خلفی – a. p.
در شکستگی‌های مدیال، درگیری مفصل نامشخص یا مشکوک به جابجایی خلفی، اغلب تصویربرداری توموگرافی محوری (CT) لازم است. در صورت احتمال آسیب عروقی، CT آنژیوگرافی ممکن است مطرح شود.
طبقه‌بندی شکستگی
معمولاً ثلث میانی درگیر می‌شود.
درمان غیرجراحی
شکستگی‌های بدون جابجایی یا با جابجایی حداقلی معمولاً به‌صورت غیرجراحی درمان می‌شوند.
درمان شامل استفاده از اسلینگ بازو، کنترل درد مناسب و تحرک تدریجی است. اسلینگ معمولاً بسته به درد، پایداری شکستگی و برنامه پیگیری پزشک به‌مدت حدود دو تا چهار هفته استفاده می‌شود. در برخی موارد، حمایت طولانی‌تر تا حدود شش هفته منطقی است.
درمان جراحی
مدیریت جراحی فوری لازم یا قابل‌بحث است به‌خصوص در موارد زیر:
-
شکستگی باز.
-
خطر سوراخ شدن پوست یا تهدید پوست بر روی یک قطعه استخوان.
-
آسیب عروقی یا آسیب عصبی مهم.
-
آسیب همراه ناپایدار کمربند شانه.
در بزرگسالان، شکستگی‌های کاملاً جابجا شده، خردشدگی شدید یا کوتاهی قابل‌توجه نیز ممکن است به نفع جراحی باشند. با این‌حال، کوتاهی به‌تنهایی شاخص عمل جراحی خودکار نیست. تصمیم‌گیری با درنظر گرفتن الگوی شکستگی، علائم، سطح فعالیت و مزایا و معایب فردی انجام می‌شود.
ثابت‌سازی معمولاً با صفحه و پیچ‌ها انجام می‌شود
برای شکستگی‌های ثلث جانبی، تعیین اینکه آیا لیگامان‌های کوراکوکلاویکولار هنوز به‌طور کافی کمربند شانه را تثبیت می‌کنند یا خیر، حیاتی است.
برای ارزیابی عملکرد پایدارکننده لیگامان‌های کوراکوکلاویکولار ابتدا رادیوگرافی گرفته می‌شود. خود لیگامان‌ها مستقیماً در این تصاویر قابل‌مشاهده نیستند. سرنخ‌های آسیب ناپایدار عبارت‌اند از مسیر شکستگی، جابجایی قطعات و افزایش فاصله بین ترقوه و قَرْنِکِ کوراکوئید. لیگامان‌های سالم همچنین می‌توانند به قطعه استخوان شکسته متصل بمانند و در نتیجه اثر پایدارکننده خود را از دست بدهند. در موارد نامشخص، MRI می‌تواند به‌منظور ارزیابی مستقیم لیگامان‌ها در صورتی که نتیجه روی تصمیم درمانی تأثیر بگذارد، انجام شود.
درمان غیرجراحی
شکستگی‌های پایدار، بدون جابجایی یا با جابجایی حداقلی معمولاً با اسلینگ بازو، کنترل درد و تحرک بعدی درمان می‌شوند. مدت استفاده از اسلینگ بستگی به پایداری و علائم دارد؛ اغلب حدود دو تا چهار هفته است.
درمان جراحی
برای شکستگی‌های ناپایدار و به‌طور قابل‌توجه جابجا شده، به‌ویژه نوع Neer II و اغلب نوع V، درمان جراحی در نظر گرفته می‌شود. این آسیب‌ها خطر ناکامی در جوش خوردن استخوان را افزایش می‌دهند.
روش‌های ممکن عبارت‌اند از صفحه جانبی با ثبات زاویه‌ای و در صورت نیاز تثبیت اضافی کوراکوکلاویکولار.
شکستگی‌های مدیال نادر هستند. تعیین اینکه آیا قطعه‌ای به‌صورت خلفی به سمت میان‌سینه جابجا شده اهمیت ویژه‌ای دارد.
درمان غیرجراحی
شکستگی‌های بدون جابجایی و پایدار معمولاً با اسلینگ بازو، کنترل درد و تحرک با احتیاط قابل‌درمان هستند. مدت زمان بی‌حرکتی توسط علائم و پایداری شکستگی تعیین می‌شود.
درمان جراحی
در صورت جابجایی قابل‌توجه، ناپایداری، ضایعه باز یا تهدید ساختارهای مجاور، باید درمان جراحی در نظر گرفته شود.
جابجایی خلفی می‌تواند عروق بزرگ، نای یا مری را به خطر بیندازد. تنگی نفس، اشکال در بلع، گرفتگی صدا یا اختلالات گردش خون نیازمند ارزیابی فوری است.
رادیوگرافی
یافته‌های هر تصویر را توصیف کنید. به‌ویژه به محل شکستگی، سیر شکستگی، تعداد قطعات و میزان و جهت جابجایی توجه کنید. همچنین هر گونه زاویه‌دار شدن، کوتاهی یا همپوشانی قطعات و همچنین وضعیت مفصل و آسیب‌های همراه قابل‌شناسایی ساختارهای استخوانی مجاور و بافت‌های نرم را ارزیابی نمایید.
کنترل درد در خانه
| دارویی، خوراکی | دوز تک | فواصل در صورت نیاز | حداکثر دوز در 24 ساعت |
|---|---|---|---|
| ایبوپروفن | 400 mg | حداقل 6 ساعت | 1,200 mg بدون نسخه پزشکی |
| پاراستامول | 500–1,000 mg | حداقل 6 ساعت | 4,000 mg |
| مترامیزول، فقط با نسخه | 500–1,000 mg | 6–8 ساعت | 4,000 mg |
| ناپروکسن | 250 mg | 8–12 ساعت | 750 mg بدون نسخه پزشکی |