رویکرد: سرطان کولون

سناریوهای معمول در امتحان

سرطان کولون عمدتاً در افراد بالای ۵۰ سال رخ می‌دهد. با این حال می‌تواند افراد جوان‌تر را نیز مبتلا کند، به‌خصوص در صورت سابقه خانوادگی یا سندرم‌های تومور ارثی.

سؤال آغازین

چه چیزی امروز شما را پیش ما آورده است؟

شکایات اصلی ممکن

سناریو ۱:
«طی چند ماه اخیر مرتباً درد شکم و اسهال دارم. گاهی چند روز قبل از آن مدفوع ندارم.»

این آن‌چه به آن اسهال پارادوکسیک گفته می‌شود، می‌تواند در باریک‌شدن روده ناشی از تومور رخ دهد: مدفوع مایع از محل تنگی عبور می‌کند در حالی که مدفوع سفت باز‌می‌ماند.

سناریو ۲:
«حدود دو تا سه هفته است که خون در مدفوع مشاهده می‌کنم.»

سؤالات مهم در شرح حال

شکایات فعلی

• شکایات از چه زمانی وجود دارد؟
• آیا شکایات ناگهانی شروع شده‌اند یا به‌صورت تدریجی؟
• آیا شدت آنها در حال افزایش است؟
• درد شکم کجا قرار دارد؟
• آیا رابطه‌ای با خوردن غذا یا دفع وجود دارد؟
• آیا فرکانس، قوام یا شکل مدفوع تغییر کرده است؟
• آیا اسهال و یبوست جایگزین یکدیگر می‌شوند؟
• آیا خون، موکوس یا مدفوع سیاه دیده‌اید؟
• آیا احساس می‌کنید روده به‌طور کامل تخلیه نمی‌شود؟
• آیا تهوع، استفراغ، تب یا علائم شبانه وجود دارد؟

نشانه‌های هشدار عمومی

• آیا بدون قصد وزن کم کرده‌اید؟
• آیا دچار بی‌اشتهایی هستید؟
• آیا احساس خستگی یا کاهش توانایی دارید؟
• آیا عرق شبانه یا تب مشاهده کرده‌اید؟

سابقه خانوادگی و عوامل خطر

• آیا در خانواده‌تان سرطان روده یا پولیپ روده وجود داشته است؟
• در چه سنی بیماری تشخیص داده شده بود؟
• آیا به بیماری التهابی مزمن روده مبتلا هستید؟
• آیا تاکنون پولیپ روده از شما برداشته شده است؟
• آیا در برنامه غربالگری سرطان روده شرکت کرده‌اید؟
• آخرین بار چه زمانی کولونوسکوپی انجام شده است؟

معاینه فیزیکی

معاینه شامل موارد زیر است:

• ارزیابی وضعیت عمومی و وضعیت تغذیه‌ای
• کنترل پارامترهای حیاتی
• بازرسی جهت رنگ‌پریدگی و نشانه‌های کم‌خونی
• معاینه شکم: بازرسی، صداشنوی، پرکاشن و لمس
• بررسی درد فشاری، انقباض حفاظتی، توده‌ها یا بزرگ‌شدگی اندام‌ها
• معاینه دیجیتال رکتال
• بازرسی ناحیه مقعد
• لمس غدد لنفاوی

روند تشخیصی

در صورت شک به کارسینوم کولورکتال، به‌ویژه آزمایش‌های زیر مطرح می‌شوند:

1. آزمایش‌های آزمایشگاهی: شمارش کامل خون، فریتین و اشباع ترانسفرین، شاخص‌های التهابی، الکترولیت‌ها و مقادیر کبد و کلیه
2. کولونوسکوپی: مهم‌ترین معاینه برای نمایش کل کولون و اخذ بیوپسی‌ها
3. بررسی هیستولوژیک: تأیید تشخیص
4. استیجینگ (مرحله‌بندی): معمولاً CT قفسه سینه، شکم و لگن
5. در سرطان رکتوم: برای تشخیص گسترش موضعی و برنامه‌ریزی درمان، علاوه بر این MRI با رزولوشن بالا از لگن انجام می‌شود.
6. CEA: عمدتاً به‌عنوان مقدار پایه و برای پیگیری؛ مناسب برای تشخیص تنها یا رد قطعی کارسینوم نیست

آزمایش مدفوع برای خون مخفی عمدتاً در غربالگری افراد بدون علامت به‌کار می‌رود. در حضور علائم هشدار، این آزمایش جایگزین بررسی اندوسکوپی لازم نیست.